Lãi suất liên ngân hàng bật lên 9,5%: Thanh khoản hệ thống đang căng tới đâu?

Thanh khoản hệ thống ngân hàng tiếp tục phát đi tín hiệu căng thẳng khi lãi suất liên ngân hàng qua đêm tăng vọt lên 9,5% trong phiên 8/6, từ mức khoảng 6,2% vào cuối tuần trước. Diễn biến này diễn ra trong bối cảnh Ngân hàng Nhà nước (NHNN) tiếp tục hút ròng tiền về và khoảng cách giữa tăng trưởng tín dụng với huy động vốn ngày càng nới rộng.

Trong phiên giao dịch ngày 9/6, NHNN chào thầu gần 2.821 tỷ đồng trên kênh cầm cố với các kỳ hạn 7, 35 và 56 ngày, toàn bộ đều được hấp thụ với lãi suất 4,5%/năm. Tuy nhiên, do có gần 11.000 tỷ đồng đáo hạn, nhà điều hành thực tế đã hút ròng khoảng 8.175 tỷ đồng khỏi hệ thống. Khối lượng lưu hành trên kênh cầm cố hiện còn khoảng 295.745 tỷ đồng.

Việc lãi suất qua đêm tăng mạnh cho thấy nhu cầu vốn ngắn hạn giữa các ngân hàng đang gia tăng đáng kể. Đây thường được xem là một trong những chỉ báo nhạy nhất về trạng thái thanh khoản của hệ thống tài chính.

Theo đánh giá của Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), áp lực hiện nay không còn mang tính thời điểm mà xuất phát từ những nguyên nhân có tính cấu trúc. Tính đến cuối tháng 5, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống đạt 5,71%, trong khi huy động vốn chỉ tăng 2,98%. Khoảng cách giữa tín dụng và huy động tiếp tục mở rộng, đẩy chênh lệch dư nợ tín dụng và tiền gửi lên trên 2,5 triệu tỷ đồng.

Hệ quả là tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) của toàn hệ thống đã tăng lên khoảng 115%, cao hơn đáng kể so với mức 109% cuối năm ngoái. Điều này cho thấy các ngân hàng đang phải sử dụng nhiều nguồn vốn hơn để đáp ứng nhu cầu tín dụng ngày càng lớn của nền kinh tế.

Áp lực thanh khoản còn đến từ cơ cấu tín dụng. Trong khi nhu cầu vốn cho sản xuất kinh doanh và bất động sản tiếp tục gia tăng, phần lớn dòng vốn vẫn tập trung vào các khoản vay trung và dài hạn. Sự mất cân đối giữa nguồn vốn huy động ngắn hạn và nhu cầu cho vay dài hạn khiến áp lực thanh khoản mang tính cơ cấu ngày càng rõ nét.

Bên cạnh đó, khả năng hỗ trợ thanh khoản từ NHNN cũng không còn dồi dào như giai đoạn trước. Nếu trong năm 2025 cơ quan điều hành từng bơm vốn với quy mô lớn và kỳ hạn dài, thì từ cuối quý I/2026 hoạt động hỗ trợ chủ yếu được thực hiện thông qua các khoản cầm cố kỳ hạn ngắn từ 7-14 ngày với quy mô thận trọng hơn.

Dư nợ OMO lưu hành hiện chỉ còn khoảng 300.000 tỷ đồng, giảm mạnh so với mức gần 500.000 tỷ đồng ghi nhận vào cuối tháng 2. Việc thu hẹp quy mô hỗ trợ phản ánh yêu cầu cân bằng nhiều mục tiêu cùng lúc của chính sách tiền tệ, từ ổn định tỷ giá, kiểm soát lạm phát đến bảo vệ dự trữ ngoại hối.

Một yếu tố khác khiến dòng tiền trong hệ thống chưa được cải thiện là tiến độ giải ngân đầu tư công còn chậm. Khi ngân sách nhà nước duy trì trạng thái bội thu, một lượng lớn tiền vẫn nằm ngoài hệ thống ngân hàng thay vì quay trở lại nền kinh tế thông qua các dự án đầu tư. Cùng với đó, xu hướng gia tăng nắm giữ tiền mặt của một bộ phận người dân cũng góp phần làm suy giảm tốc độ tăng trưởng tiền gửi.

Theo VDSC, các giải pháp hiện nay như yêu cầu giảm lãi suất cho vay hay tiếp tục cho phép tính một phần tiền gửi Kho bạc Nhà nước vào mẫu số xác định tỷ lệ LDR chỉ giúp giảm áp lực trong ngắn hạn. Những biện pháp này chưa đủ để giải quyết tận gốc tình trạng mất cân đối giữa huy động và tín dụng.

Trong bối cảnh dư địa chính sách tiền tệ ngày càng hạn chế, nhiều chuyên gia cho rằng chính sách tài khóa sẽ đóng vai trò quan trọng hơn trong việc hỗ trợ thanh khoản hệ thống. Đẩy nhanh giải ngân đầu tư công không chỉ giúp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn tạo cơ chế đưa dòng tiền quay trở lại hệ thống ngân hàng, qua đó giảm áp lực lên mặt bằng lãi suất.

Cho đến khi dòng tiền ngân sách được lưu thông mạnh hơn và tốc độ huy động vốn bắt kịp đà tăng tín dụng, áp lực thanh khoản nhiều khả năng vẫn sẽ là câu chuyện lớn của hệ thống ngân hàng trong nửa cuối năm 2026.