Điều gì đứng sau việc VIX, KienlongBank và DIC Corp không còn cổ đông lớn?

Việc một doanh nghiệp không còn cổ đông lớn thường được xem là dấu hiệu của cơ cấu sở hữu phân tán. Tuy nhiên, trường hợp của Chứng khoán VIX (VIX), KienlongBank (KLB) và mới nhất là DIC Corp (DIG) cho thấy cùng một kết quả nhưng nguyên nhân hình thành lại rất khác nhau, từ quá trình tăng vốn, đặc điểm cơ cấu cổ đông cho đến những đợt bán giải chấp.

Trong ba doanh nghiệp, VIX là trường hợp nổi bật nhất về quy mô. Tính đến cuối tháng 5/2026, công ty có khoảng 128.000 cổ đông, tăng hơn gấp đôi chỉ sau một mùa ĐHCĐ và vươn lên dẫn đầu ngành chứng khoán về số lượng cổ đông. Con số này cũng đưa VIX vào nhóm doanh nghiệp có lượng cổ đông lớn nhất thị trường, bên cạnh MBB với hơn 200.000 cổ đông và Hòa Phát (HPG) với khoảng 300.000 cổ đông.

Sự gia tăng mạnh về số lượng cổ đông diễn ra song song với quá trình tăng vốn liên tục. Vốn điều lệ của VIX hiện đạt hơn 24.500 tỷ đồng, tương đương hơn 2,45 tỷ cổ phiếu, thậm chí cao hơn vốn điều lệ của Sacombank (STB) - ngân hàng đang nằm trong rổ VN30. Dù sở hữu quy mô vốn thuộc nhóm lớn nhất ngành, công ty hiện không có bất kỳ cổ đông nào nắm từ 5% vốn điều lệ trở lên.

Đà tăng vốn của VIX vẫn chưa dừng lại. Doanh nghiệp vừa thông qua phương án phát hành hơn 122,5 triệu cổ phiếu để trả cổ tức năm 2025 với tỷ lệ 5%, sử dụng nguồn lợi nhuận sau thuế chưa phân phối. Nếu hoàn tất, vốn điều lệ sẽ tăng lên khoảng 25.700 tỷ đồng, tiếp tục cuộc đua quy mô với TCBS, SSI và VPS. Chính quá trình mở rộng vốn cùng lượng cổ phiếu lưu hành ngày càng lớn đã khiến cơ cấu sở hữu ngày càng phân tán.

Nếu VIX không có cổ đông lớn vì quá trình tăng vốn và mở rộng tệp nhà đầu tư, thì KienlongBank lại là một trường hợp khác. Tính đến ngày 9/7/2026, ngân hàng có 4.331 cổ đông, thấp hơn rất nhiều so với VIX, trong khi vốn điều lệ đạt gần 7.500 tỷ đồng, tương đương gần 750 triệu cổ phiếu đang lưu hành.

Điểm đáng chú ý là dù chỉ có hơn 4.300 cổ đông, KienlongBank cũng không ghi nhận bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào sở hữu từ 5% vốn điều lệ trở lên. Điều này khiến VIX và KLB có chung một đặc điểm khá hiếm gặp trên thị trường: một công ty chứng khoán vốn điều lệ hơn 24.500 tỷ đồng và một ngân hàng vốn gần 7.500 tỷ đồng đều không có cổ đông lớn theo ngưỡng quy định.

Không chỉ giống nhau ở cơ cấu sở hữu, cả hai doanh nghiệp còn ghi nhận kết quả kinh doanh bứt phá trong năm 2025. KienlongBank báo lãi sau thuế 1.856 tỷ đồng, tăng mạnh so với mức 887 tỷ đồng của năm trước. Trong khi đó, VIX đạt lợi nhuận sau thuế kỷ lục 5.410 tỷ đồng, tăng từ 663 tỷ đồng, đứng thứ hai toàn ngành chứng khoán.

Khác hoàn toàn với hai trường hợp trên, việc DIC Corp không còn cổ đông lớn lại không bắt nguồn từ cơ cấu sở hữu phân tán mà đến từ các đợt bán giải chấp liên tiếp đối với nhóm cổ đông liên quan đến Chủ tịch HĐQT Nguyễn Hùng Cường. Chỉ trong tuần giao dịch 20-24/7, doanh nghiệp chính thức gia nhập nhóm công ty quy mô vừa và lớn trên sàn không còn cá nhân nào nắm giữ từ 5% vốn trở lên.

Cụ thể, trong các phiên 21-23/7, ông Nguyễn Hùng Cường bị bán giải chấp gần 11,16 triệu cổ phiếu DIG, khiến tỷ lệ sở hữu giảm xuống còn 3,69% vốn điều lệ. Cùng thời gian, bà Lê Thị Hà Thành - mẹ ông Cường - bị bán gần 2,1 triệu cổ phiếu, giảm sở hữu xuống 1,24%, còn bà Nguyễn Thị Thanh Huyền, Phó Chủ tịch HĐQT và là em gái ông Cường, bị bán gần 1,07 triệu cổ phiếu, hạ tỷ lệ sở hữu xuống 1%.

Chỉ trong vài ngày, hơn 14,3 triệu cổ phiếu DIG thuộc sở hữu các cá nhân trong gia đình Chủ tịch DIC Corp đã bị bán giải chấp. Kết quả là nếu xét riêng từng cá nhân, doanh nghiệp không còn cổ đông lớn theo quy định. Tuy nhiên, nếu tính tổng tỷ lệ sở hữu của nhóm người có liên quan, gia đình ông Nguyễn Hùng Cường vẫn nắm trên 5% vốn điều lệ. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với VIX và KienlongBank, bởi việc "không có cổ đông lớn" chưa đồng nghĩa quyền sở hữu đã thực sự phân tán.

DIC Corp hiện cũng có quy mô cổ đông đáng kể với hơn 89.000 cổ đông tại cuối năm 2025 và gần 796,4 triệu cổ phiếu đang lưu hành. Doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận sau thuế năm 2025 đạt 606 tỷ đồng, cao gấp khoảng 6 lần năm trước và là mức cao nhất trong bốn năm. Tuy nhiên, diễn biến cổ phiếu lại chịu áp lực lớn khi thị giá đã giảm hơn 55% kể từ vùng đỉnh tháng 10/2025 và mất khoảng 90% giá trị so với đỉnh đầu năm 2022.

Đà giảm mạnh của cổ phiếu đã ảnh hưởng đáng kể đến giá trị tài sản bảo đảm của một số khoản vay. Dù vậy, đến cuối quý I/2026, tổng dư nợ vay của DIC Corp vẫn ở mức hơn 1.400 tỷ đồng, trong khi vốn chủ sở hữu vượt 10.200 tỷ đồng, cho thấy tỷ lệ đòn bẩy ở mức tương đối an toàn. Doanh nghiệp cũng nắm gần 2.500 tỷ đồng tiền, tương đương tiền và các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn. Tuy nhiên, trong bối cảnh ghi nhận lỗ trong quý I và tiếp tục triển khai nhiều dự án, khả năng tạo dòng tiền vẫn là yếu tố cần được theo dõi.

Nhìn rộng hơn, VIX, KienlongBank và DIC Corp đều không còn cổ đông lớn theo ngưỡng 5%, nhưng phản ánh ba mô hình sở hữu rất khác nhau. Với VIX, đó là hệ quả của quá trình tăng vốn mạnh và mở rộng số lượng cổ đông; KienlongBank cho thấy một cơ cấu sở hữu phân tán dù lượng cổ đông không quá lớn; còn DIC Corp là trường hợp đặc biệt khi tỷ lệ sở hữu của từng cá nhân trong nhóm cổ đông liên quan bị kéo xuống dưới ngưỡng 5% sau các đợt bán giải chấp. Vì vậy, việc đánh giá một doanh nghiệp "không có cổ đông lớn" cần nhìn vào bản chất cấu trúc sở hữu phía sau, thay vì chỉ dựa trên danh sách các cá nhân hoặc tổ chức nắm giữ từ 5% vốn điều lệ trở lên.