VN-Index vượt đỉnh chưa từng có, hàng loạt cổ phiếu vẫn “nằm đáy”: Điều gì đang xảy ra?

VN-Index chính thức vượt mốc 1.927 điểm trong phiên 11/05/2026, thiết lập đỉnh lịch sử mới của thị trường chứng khoán Việt Nam. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, diễn biến tích cực của chỉ số chung không phản ánh đầy đủ thực trạng của phần lớn cổ phiếu niêm yết khi thị trường đang xuất hiện trạng thái phân hóa rất mạnh.

Báo cáo chiến lược của AzFin Việt Nam cho rằng thị trường đang hình thành hiện tượng “tách rời” giữa VN-Index và sức khỏe thực tế của đa số doanh nghiệp niêm yết. Dòng tiền hiện tập trung chủ yếu vào một số cổ phiếu vốn hóa lớn, tạo ra hiệu ứng kéo chỉ số dù nhiều nhóm ngành vẫn chưa phục hồi tương xứng.

Theo đơn vị này, trạng thái hiện tại phần nào gợi nhớ giai đoạn đầu cơ từng xuất hiện ở các nhóm cổ phiếu Vinaconex, Sông Đà hay dầu khí vào năm 2009, thời điểm thị trường rơi vào trạng thái hưng phấn mạnh. Trong các chu kỳ như vậy, khi dòng tiền đầu cơ suy yếu, quá trình điều chỉnh định giá thường diễn ra nhanh và kéo theo áp lực giảm diện rộng.

Không chỉ chịu áp lực từ yếu tố định giá, thị trường còn đối mặt nhiều rủi ro vĩ mô trong và ngoài nước. Tính đến tháng 05/2026, lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm đã tăng lên 4,36%, gây sức ép lên dòng vốn tại các thị trường mới nổi. Trong khi đó, VND đã mất giá khoảng 13% trong ba năm gần đây, tương đương bình quân khoảng 4% mỗi năm.

Cùng với đó, CPI tháng 04/2026 tăng 5,46% so với cùng kỳ, còn mặt bằng lãi suất huy động đã tăng từ dưới 5%/năm lên trên 7,5%/năm. Bối cảnh lãi suất cao và áp lực tỷ giá khiến dòng vốn ngoại tiếp tục xu hướng rút ròng khỏi thị trường.

Một trường hợp đáng chú ý được nhắc tới là Ngân hàng TMCP Á Châu (mã chứng khoán: ACB), khi lượng “room” ngoại chưa sử dụng lên tới khoảng 210 triệu cổ phiếu. Theo ông Đặng Trần Phục, Chủ tịch AzFin Việt Nam, đây chưa hẳn là tín hiệu tiêu cực về nội tại doanh nghiệp mà phản ánh quá trình tái cơ cấu danh mục của các quỹ khi Việt Nam dịch chuyển từ thị trường cận biên sang mới nổi. Các quỹ chuyên đầu tư vào thị trường cận biên có thể phải thoái vốn mang tính kỹ thuật dù nền tảng doanh nghiệp vẫn ổn định.

Trong bối cảnh VN-Index chịu ảnh hưởng lớn từ nhóm vốn hóa lớn có định giá cao, ông Phục cho rằng chiến lược “hồi quy về giá trị thực” sẽ trở thành nguyên tắc quan trọng trong phân bổ vốn giai đoạn tới.

Theo tính toán của AzFin Việt Nam, nếu loại bỏ tác động của một số cổ phiếu vốn hóa lớn, P/E thực tế của phần còn lại trên thị trường chỉ dao động quanh 11-11,5 lần, tương đối hấp dẫn so với lịch sử. Những giai đoạn thị trường đạt đỉnh thường xuất hiện khi định giá tăng quá xa khả năng tạo lợi nhuận thực tế của doanh nghiệp.

Đơn vị này dẫn chứng trường hợp Công ty CP FPT (mã chứng khoán: FPT) từng giao dịch ở vùng P/E khoảng 33 lần, cao gấp 2,5 lần trung bình lịch sử. Tương tự, Công ty CP Sữa Việt Nam (Vinamilk, mã chứng khoán: VNM) cũng từng đạt mức P/E gần 30 lần vào năm 2017 trước khi bước vào giai đoạn điều chỉnh kéo dài.

Ở chiều ngược lại, nhiều cổ phiếu đầu ngành sau nhịp giảm mạnh đang quay về vùng định giá thấp lịch sử và được xem là cơ hội tích lũy dài hạn. ACB hiện là ví dụ tiêu biểu khi giao dịch quanh mức P/B 1,19 lần, sát vùng đáy nhiều năm.

Theo ông Phục, nhà đầu tư nên tái cấu trúc danh mục theo ba hướng chính. Trước hết là rà soát lại khả năng tạo dòng tiền thực của doanh nghiệp, hạn chế các trường hợp tăng trưởng dựa nhiều vào hạch toán kế toán hoặc lợi nhuận thiếu bền vững. Tiếp đó là thiết lập biên an toàn định giá, ưu tiên doanh nghiệp có P/E dự phóng dưới 8 lần và P/B tiệm cận vùng đáy lịch sử. Cuối cùng là chủ động gia tăng tỷ trọng khi cổ phiếu bị chiết khấu sâu dưới giá trị nội tại thay vì quá chú ý đến biến động ngắn hạn của VN-Index.

Đánh giá về cơ hội theo ngành, AzFin Việt Nam cho rằng nhóm ngân hàng tiếp tục là tâm điểm nhờ nền tảng cơ bản ổn định. Trong đó, Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam (mã chứng khoán: TCB) được đánh giá tích cực nhờ mô hình tăng trưởng dựa trên lãi kép cổ tức và chia thưởng cổ phiếu, còn ACB có lợi thế về biên an toàn định giá.

Ngoài ngân hàng, một số ngành hưởng lợi từ chu kỳ phục hồi kinh tế cũng được chú ý. Trong lĩnh vực bao bì, Công ty CP Đông Hải Bến Tre (mã chứng khoán: DHC) được kỳ vọng đã đi qua đáy chu kỳ kinh doanh giai đoạn 2024-2025. Động lực tăng trưởng trung hạn đến từ dự án Giao Long 3, giúp mở rộng công suất phục vụ nhu cầu thương mại điện tử và xuất khẩu thủy sản.

Ở nhóm thủy sản, Công ty CP Vĩnh Hoàn (mã chứng khoán: VHC) được đánh giá hưởng lợi từ xu hướng phục hồi giá cá tra xuất khẩu. Kế hoạch mua cổ phiếu quỹ với mức giá tối đa 63.000 đồng/cổ phiếu được xem là yếu tố hỗ trợ tâm lý cho thị trường.

Theo các chuyên gia, thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn “đãi cát tìm vàng”, khi chỉ số chung không còn phản ánh đầy đủ cơ hội đầu tư thực tế. Trong bối cảnh đó, chiến lược tập trung vào doanh nghiệp có dòng tiền ổn định, cổ tức bền vững và định giá hợp lý được cho là sẽ quan trọng hơn so với việc chạy theo đà tăng của VN-Index.