NHNN lý giải vì sao tín dụng tiếp tục tăng nhanh hơn huy động vốn trong nửa đầu năm 2026

Tăng trưởng tín dụng cao đang đặt hệ thống ngân hàng trước bài toán cân đối nguồn vốn. Tại họp báo công bố kết quả hoạt động ngân hàng 6 tháng đầu năm 2026, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho biết áp lực lớn nhất hiện nay không nằm ở khả năng chi trả hay thanh khoản, mà ở việc tín dụng tăng nhanh hơn huy động trong nhiều năm liên tiếp.

Ông Phạm Chí Quang, Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ, cho biết bình quân 5 năm gần đây, tốc độ tăng trưởng tín dụng luôn cao hơn huy động vốn khoảng 3-4 điểm phần trăm. Xu hướng này tiếp tục kéo dài trong năm 2026 khi đến ngày 15/6, tín dụng tăng 6,38%, trong khi huy động vốn chỉ tăng khoảng 4,3%.

Khoảng cách ngày càng lớn giữa cho vay và huy động khiến tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR) tiếp tục duy trì ở mức cao. Theo NHNN, LDR của hệ thống hiện dao động khoảng 112-117%, riêng nhóm ngân hàng thương mại nhà nước ở mức 111-112%, đồng nghĩa cứ huy động được 100 đồng thì hệ thống đang cho vay khoảng 111-112 đồng, phần thiếu hụt được bù đắp từ các nguồn vốn khác.

Tuy nhiên, lãnh đạo NHNN nhấn mạnh điều này không đồng nghĩa hệ thống ngân hàng đang thiếu thanh khoản. Các tổ chức tín dụng vẫn đáp ứng đầy đủ nhu cầu chi trả và rút tiền của người dân, trong khi các chỉ tiêu thanh khoản vẫn được đảm bảo. Vấn đề cốt lõi là áp lực duy trì các tỷ lệ an toàn khi nguồn vốn huy động không theo kịp tốc độ mở rộng tín dụng.

Theo ông Phạm Chí Quang, đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến mặt bằng lãi suất chịu áp lực tăng trong giai đoạn cuối năm 2024 và năm 2025. Khi nguồn vốn trở nên khan hiếm hơn so với nhu cầu cho vay, chi phí huy động của các ngân hàng có xu hướng tăng theo để bảo đảm cân đối bảng cân đối tài sản.

Để giảm áp lực này, Chính phủ và NHNN đang triển khai đồng thời nhiều giải pháp. Một trong những trọng tâm là thúc đẩy giải ngân đầu tư công nhằm đưa dòng tiền của Kho bạc Nhà nước quay trở lại nền kinh tế, thay vì tiếp tục nằm trong hệ thống ngân hàng dưới dạng tiền gửi.

Song song với đó, Nghị quyết 168 cho phép Bộ Tài chính nâng tỷ lệ tiền gửi của Kho bạc Nhà nước tại các ngân hàng thương mại lên trên 50%, thay vì giới hạn tối đa 50% như trước. Cơ chế này giúp các ngân hàng cải thiện nguồn vốn và giảm áp lực lên các chỉ tiêu an toàn.

Ở góc độ điều hành, NHNN cũng đã ban hành Thông tư 25, cho phép tính 20% số dư tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước vào mẫu số khi xác định tỷ lệ LDR. Theo ông Phạm Chí Quang, nếu cần thiết, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục nghiên cứu điều chỉnh các quy định kỹ thuật để hỗ trợ hệ thống nhưng vẫn bảo đảm an toàn hoạt động.

Bên cạnh các giải pháp về cơ chế, NHNN tiếp tục sử dụng linh hoạt hai kênh cung ứng vốn là nghiệp vụ thị trường mở (OMO) và hoán đổi ngoại tệ (Swap) để hỗ trợ thanh khoản ngắn hạn. Nhờ đó, mặt bằng lãi suất trên thị trường liên ngân hàng được duy trì ổn định và góp phần ổn định lãi suất trên thị trường dân cư.

Theo NHNN, những giải pháp trên đã bắt đầu phát huy hiệu quả khi lãi suất huy động bình quân đã giảm khoảng 0,04 điểm phần trăm so với thời điểm đầu tháng 4, còn lãi suất cho vay giảm khoảng 0,1 điểm phần trăm. Cơ quan quản lý kỳ vọng nếu giải ngân đầu tư công được đẩy nhanh và tốc độ huy động vốn cải thiện trong những tháng tới, áp lực cân đối nguồn vốn sẽ giảm dần, tạo điều kiện để mặt bằng lãi suất tiếp tục ổn định, thậm chí có dư địa giảm thêm trong nửa cuối năm 2026.