IMF: Khủng hoảng năng lượng đang tái cấu trúc kinh tế toàn cầu
Từ năng lượng đến tiền tệ, các biến số kinh tế đang không còn vận động riêng lẻ. Khi chi phí có thể tăng thêm 1–2,5 điểm phần trăm, khủng hoảng hiện tại đang chuyển từ cú sốc chu kỳ sang quá trình tái cấu trúc dài hạn.
Khủng hoảng hiện tại không còn là cú sốc ngắn hạn, mà đang chuyển thành quá trình tái cấu trúc dài hạn. Các biến số từ năng lượng, chuỗi cung ứng đến tiền tệ không chỉ biến động, mà đang thay đổi cách nền kinh tế vận hành.
Ở tầng năng lượng, rủi ro tập trung đang buộc các quốc gia điều chỉnh chiến lược. Theo ông Kyriakos Pierrakakis Bộ trưởng Tài chính Hy Lạp, khoảng 1/3 nguồn cung phân bón, lưu huỳnh và hóa dầu toàn cầu đi qua eo biển Hormuz. Khi điểm nghẽn này bị gián đoạn, chi phí không chỉ tăng mà còn biến động mạnh, buộc các nền kinh tế tăng tốc đầu tư vào nguồn thay thế và dự trữ chiến lược.
Sự dịch chuyển này đã bắt đầu phản ánh vào chính sách. Theo ông Roland Lescure Bộ trưởng phụ trách công nghiệp Pháp, châu Âu đang đẩy mạnh đầu tư vào điện hạt nhân và năng lượng tái tạo nhằm giảm phụ thuộc nhập khẩu. Mục tiêu không còn là tối ưu chi phí, mà là tăng khả năng chống chịu trước cú sốc.
Ở tầng chuỗi cung ứng, logic “tối ưu hóa” đang bị thay thế. Các doanh nghiệp buộc phải phân tán sản xuất và vận tải, chấp nhận chi phí cao hơn. Theo đánh giá của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), chi phí gián đoạn năng lượng có thể kéo tăng trưởng toàn cầu xuống dưới mức kỳ vọng, trong khi lạm phát vẫn chịu áp lực tăng.
Độ trễ của cú sốc khiến tác động lan theo từng lớp. Theo ông Pierre Gramegna Tổng giám đốc Cơ chế Bình ổn châu Âu (ESM), lạm phát có thể tăng thêm 1–1,5 điểm %, thậm chí 2,5% nếu gián đoạn kéo dài. Đây là mức đủ để làm thay đổi kỳ vọng chính sách và định giá tài sản.
Ở tầng tiền tệ, hệ thống toàn cầu bắt đầu có dấu hiệu phân mảnh. Khi các cú sốc năng lượng gắn với địa chính trị, nhu cầu thanh toán bằng nhiều đồng tiền gia tăng. Theo nhận định của các nhà hoạch định tại IMF, xu hướng này có thể làm suy yếu dần vai trò độc tôn của các đồng tiền chủ chốt, dù diễn ra theo từng bước.
Chính sách tiền tệ vì thế cũng thay đổi cách vận hành. Ông Olli Rehn Thống đốc Ngân hàng Trung ương Phần Lan, cho biết các nhà hoạch định “không có đủ thông tin để cam kết lộ trình lãi suất”, buộc phải chuyển sang cách tiếp cận linh hoạt theo dữ liệu. Điều này phản ánh môi trường chính sách ngày càng bất định.
Ở góc độ thị trường, biến động đang trở thành trạng thái mới. Bà Verena Ross Chủ tịch Cơ quan Chứng khoán và Thị trường châu Âu, cho biết hệ thống vẫn vận hành ổn định, nhưng rủi ro nằm ở khả năng thị trường phải điều chỉnh nhanh khi dữ liệu bắt đầu phản ánh cú sốc.
Với nhà đầu tư, điều quan trọng không phải là dự đoán cú sốc tiếp theo, mà là nhận diện cấu trúc mới đang hình thành. Khi năng lượng, chuỗi cung ứng và tiền tệ cùng thay đổi, cách định giá tài sản cũng sẽ phải điều chỉnh tương ứng.
Khủng hoảng vì thế không chỉ tạo ra biến động ngắn hạn. Nó đang vẽ lại cấu trúc của nền kinh tế toàn cầu nơi chi phí cao hơn, rủi ro phân tán hơn và khả năng dự đoán thấp hơn trở thành trạng thái bình thường mới.
Vương Anh
