Eo biển chỉ rộng 33 km nhưng vận chuyển 1/5 lượng dầu thế giới, vì sao Hormuz quan trọng?

Eo biển Hormuz nằm ở đâu?

Hormuz nằm giữa Iran và Oman, nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Biển Arab. Đây là tuyến hàng hải quan trọng để dầu mỏ và khí đốt từ các nước sản xuất năng lượng lớn ở Vùng Vịnh đi ra thị trường quốc tế.

Điểm hẹp nhất của eo biển chỉ khoảng 33 km. Trong khu vực này, luồng dành cho tàu thuyền được bố trí với chiều rộng hạn chế, khiến khả năng thay thế tuyến đường trở thành vấn đề đáng quan tâm khi hoạt động vận tải bị gián đoạn.

Hormuz có vai trò đặc biệt với thị trường năng lượng vì nhiều quốc gia xuất khẩu dầu lớn của Vùng Vịnh phụ thuộc vào tuyến đường này để đưa dầu ra thị trường.

Trong những năm gần đây, ước tính khoảng 17-20 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ được vận chuyển qua Hormuz mỗi ngày, tương đương khoảng 1/5 nhu cầu dầu toàn cầu.

Các nước xuất khẩu dầu lớn như Saudi Arabia, Iran, Iraq, Kuwait và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) sử dụng tuyến đường này để đưa dầu ra thị trường, trong đó châu Á là điểm đến quan trọng.

Hormuz không chỉ vận chuyển dầu. Qatar, một trong những nước xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) lớn, cũng đưa phần lớn LNG xuất khẩu qua tuyến hàng hải này.

Điều đó khiến Hormuz trở thành một mắt xích quan trọng không chỉ với thị trường dầu mà còn với thị trường khí đốt.

Vì sao Hormuz ảnh hưởng đến giá dầu?

Giá dầu được hình thành trên thị trường quốc tế dựa trên tương quan giữa cung và cầu. Khi nguồn cung được dự báo có thể giảm, giá có xu hướng chịu áp lực tăng, ngay cả trước khi lượng dầu thực tế bị thiếu hụt.

Đây là lý do Hormuz có thể tác động đến giá dầu ngay cả khi chưa xảy ra một vụ gián đoạn vận tải lớn.

Nếu eo biển bị phong tỏa hoặc hoạt động vận chuyển qua đây bị hạn chế, lượng dầu từ các nước sản xuất ở Vùng Vịnh đến thị trường quốc tế có thể giảm. Các nhà giao dịch khi đó có thể tính đến rủi ro thiếu nguồn cung trong tương lai, đẩy giá dầu lên.

Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào thời gian và quy mô gián đoạn. Nếu hoạt động vận tải chỉ bị ảnh hưởng trong thời gian ngắn, thị trường có thể hấp thụ cú sốc nhờ tồn kho, nguồn cung từ các khu vực khác hoặc các tuyến vận tải thay thế.

Ngược lại, nếu gián đoạn kéo dài, áp lực lên giá dầu có thể lớn hơn do khả năng thay thế nguồn cung hạn chế.

Có thể thay thế Hormuz bằng tuyến khác?

Một số nước đã đầu tư vào đường ống và tuyến xuất khẩu thay thế nhằm giảm phụ thuộc vào Hormuz.

Saudi Arabia có các đường ống đưa dầu đến các cảng nằm bên ngoài Vịnh Ba Tư. UAE cũng có đường ống kết nối các mỏ dầu với cảng Fujairah ở phía ngoài eo biển.

Tuy nhiên, năng lực của các tuyến thay thế không đủ để thay thế hoàn toàn lượng dầu thường xuyên đi qua Hormuz.

Đây là một trong những lý do khiến thị trường dầu đặc biệt nhạy cảm với những thông tin liên quan đến an ninh hàng hải tại khu vực.

Hormuz từng nhiều lần trở thành điểm nóng

Tầm quan trọng của Hormuz khiến eo biển này nhiều lần trở thành tâm điểm trong các cuộc đối đầu tại Trung Đông.

Trong Chiến tranh Iran-Iraq (1980-1988), hai bên từng tấn công các tàu chở dầu nhằm gây sức ép lên hoạt động xuất khẩu của đối phương.

Iran cũng nhiều lần cảnh báo có thể đóng cửa Hormuz để đáp trả các biện pháp trừng phạt của Mỹ và phương Tây. Tuy nhiên, việc đóng hoàn toàn tuyến hàng hải này chưa trở thành trạng thái kéo dài.

Những căng thẳng tại Hormuz thường tác động đến thị trường dầu thông qua một cơ chế khá đơn giản: rủi ro địa chính trị làm tăng lo ngại về nguồn cung, từ đó có thể đẩy giá dầu lên trước cả khi nguồn cung thực tế bị thiếu hụt.

Tuy nhiên, nguy cơ gián đoạn tại Hormuz không đồng nghĩa giá dầu chắc chắn tăng mạnh.

Thị trường còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như sản lượng của OPEC+, tồn kho dầu toàn cầu, nhu cầu tiêu thụ, sản lượng dầu đá phiến Mỹ, tình hình kinh tế thế giới và khả năng sử dụng các tuyến vận chuyển thay thế.

Nếu các nước sản xuất có thể tăng sản lượng hoặc lượng dầu tồn kho đủ lớn để bù đắp phần thiếu hụt trong thời gian ngắn, tác động của một sự cố tại Hormuz có thể được hạn chế.

Ngược lại, khi thị trường vốn đã thiếu nguồn cung, một gián đoạn tại tuyến vận tải quan trọng này có thể khiến phản ứng của giá dầu mạnh hơn.

Vì vậy, điều thị trường quan tâm không chỉ là Hormuz có bị gián đoạn hay không, mà còn là bao nhiêu dầu bị ảnh hưởng, trong bao lâu và nguồn cung thay thế có thể bù đắp đến đâu.

Đó cũng là lý do mỗi khi căng thẳng tại Trung Đông gia tăng, diễn biến tại eo biển dài chưa đến 40 km này thường được giới đầu tư dầu mỏ theo dõi sát.