Vùng Vịnh tính “thoát Hormuz”, đề xuất hành lang năng lượng qua Haifa

Các quốc gia vùng Vịnh đang đẩy nhanh tìm kiếm tuyến xuất khẩu dầu mỏ thay thế eo biển Hormuz, trong đó nổi bật là ý tưởng xây dựng một “hành lang năng lượng” kết nối Bán đảo Ả Rập với Địa Trung Hải thông qua cảng Haifa của Israel. Theo Financial Times, Hormuz hiện chiếm khoảng 20% lưu lượng dầu toàn cầu, tương đương 17–20 triệu thùng/ngày, khiến bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể ngay lập tức đẩy giá dầu vượt ngưỡng 100 USD/thùng.

Kế hoạch hành lang mới không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn là bước dịch chuyển chiến lược về cấu trúc logistics năng lượng. Với việc kết nối trực tiếp tới Địa Trung Hải, các nước vùng Vịnh có thể rút ngắn thời gian vận chuyển sang châu Âu từ 15–20 ngày xuống còn khoảng 7–10 ngày. Theo giới phân tích, chi phí đầu tư ban đầu có thể lên tới hàng chục tỷ USD, nhưng đổi lại là khả năng giảm thiểu rủi ro gián đoạn nguồn cung – yếu tố đang ngày càng được định giá cao.

Trong thực tế, Saudi Arabia đã vận hành hiệu quả đường ống Đông – Tây với công suất khoảng 5 triệu thùng/ngày, giúp duy trì xuất khẩu ổn định ngay cả khi Hormuz bị gián đoạn. Một lãnh đạo ngành năng lượng khu vực nhận định đây là “bước đi chiến lược sớm”, tạo lợi thế đáng kể cho Riyadh trong bối cảnh khủng hoảng hiện nay.

Theo ông Christopher Bush, Giám đốc điều hành Công ty xây dựng Cat Group (Liban), nhu cầu tư vấn và triển khai các dự án đường ống mới đang tăng mạnh, với hàng loạt đề xuất kết nối xuyên khu vực được đưa ra trong thời gian ngắn. Điều này phản ánh sự thay đổi trong tư duy đầu tư: từ tối ưu chi phí sang ưu tiên an ninh năng lượng, đặc biệt khi giá dầu đã có lúc tăng hơn 7–10% chỉ trong một phiên trước các cú sốc địa chính trị.

Ở chiều ngược lại, các nỗ lực ngoại giao cũng đang được thúc đẩy nhằm giảm áp lực lên Hormuz. Hội nghị trực tuyến do United Kingdom chủ trì với sự tham gia của hơn 40 quốc gia cho thấy mức độ quan tâm toàn cầu đối với tuyến vận tải này. Bộ trưởng Nội vụ Vương quốc Anh Yvette Cooper cảnh báo rằng bất kỳ gián đoạn kéo dài nào cũng có thể làm gia tăng chi phí năng lượng toàn cầu, từ đó đẩy lạm phát quay trở lại chu kỳ tăng.

Thủ tướng Vương quốc Anh Keir Starmer nhấn mạnh mục tiêu ưu tiên là khôi phục lưu thông qua Hormuz trong thời gian sớm nhất, trong bối cảnh giá xăng tại Mỹ đã tăng hơn 30% chỉ trong một tháng, vượt 4 USD/gallon. Điều này cho thấy tác động lan tỏa không chỉ dừng ở thị trường dầu mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến tiêu dùng và tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, các hành lang năng lượng thay thế khó có thể phát huy hiệu quả trong ngắn hạn. Với thời gian triển khai có thể kéo dài 5–10 năm và chi phí hàng chục tỷ USD, các dự án này chủ yếu mang tính chiến lược dài hạn. Trong giai đoạn chuyển tiếp, Hormuz vẫn là “nút thắt” then chốt, nơi mọi biến động đều có thể khuếch đại thành cú sốc toàn cầu.

Vấn đề cốt lõi vì vậy không phải là thay thế hoàn toàn Hormuz, mà là giảm mức độ phụ thuộc. Nếu các tuyến thay thế đạt công suất 10–15 triệu thùng/ngày trong tương lai, thị trường năng lượng sẽ trở nên cân bằng hơn. Ngược lại, nếu tiến độ chậm hơn kỳ vọng, thế giới vẫn sẽ tiếp tục “định giá rủi ro” mỗi khi Hormuz xuất hiện bất ổn.