Hormuz đóng cửa: Ai đang kiếm tiền, ai đang chịu thiệt?

Việc Eo biển Hormuz bị kiểm soát và gián đoạn vận tải đã tạo ra cú sốc năng lượng toàn cầu, với giá dầu Brent tăng tới 60% trong tháng 3. Theo Reuters, sự kiện này không chỉ đẩy chi phí năng lượng lên cao mà còn làm thay đổi tương quan lợi ích giữa các quốc gia xuất khẩu dầu tại Trung Đông.

Trong khi phần lớn nền kinh tế thế giới chịu áp lực lạm phát, một số quốc gia lại hưởng lợi nhờ giá dầu tăng. Doanh thu dầu của Iran tăng 37%, Oman tăng 26%, còn Saudi Arabia tăng 4,3%, theo dữ liệu xuất khẩu tháng 3. Ngược lại, Iraq và Kuwait ghi nhận mức giảm lần lượt 76% và 73%, do phụ thuộc hoàn toàn vào tuyến vận tải qua Hormuz.

Sự phân hóa này chủ yếu đến từ yếu tố địa lý và hạ tầng. Các nước như Saudi Arabia, Oman và UAE có thể né Hormuz thông qua hệ thống đường ống và cảng thay thế. Ngược lại, Iraq, Kuwait và Qatar gần như “mắc kẹt” khi không có tuyến vận chuyển thay thế, khiến xuất khẩu bị gián đoạn nghiêm trọng.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, xung đột hiện tại đã khiến hơn 12 triệu thùng dầu/ngày bị gián đoạn và khoảng 40 cơ sở năng lượng bị hư hại – được xem là cú sốc nguồn cung lớn nhất từng ghi nhận.

Một trong những bên hưởng lợi rõ nhất là Saudi Arabia. Nhờ tuyến đường ống Đông – Tây dài 1.200 km với công suất lên tới 7 triệu thùng/ngày, nước này vẫn duy trì xuất khẩu qua cảng Yanbu trên Biển Đỏ. Dù sản lượng xuất khẩu tháng 3 giảm 26% xuống còn 4,39 triệu thùng/ngày, giá dầu tăng đã giúp giá trị xuất khẩu của Saudi Arabia tăng thêm khoảng 558 triệu USD.

Ở chiều ngược lại, Iraq chịu thiệt hại lớn nhất khi doanh thu dầu giảm xuống còn 1,73 tỷ USD, trong khi Kuwait chỉ còn 864 triệu USD. Với UAE, dù có đường ống Habshan – Fujairah công suất 1,5–1,8 triệu thùng/ngày, nước này vẫn ghi nhận giảm hơn 174 triệu USD giá trị xuất khẩu do gián đoạn vận tải.

Theo ông Neil Quilliam, chuyên gia tại Chatham House, việc Hormuz bị đóng có thể trở thành tiền lệ nguy hiểm: “Eo biển này có thể tiếp tục bị gián đoạn nhiều lần, tạo ra rủi ro lớn cho kinh tế toàn cầu”.

Không chỉ dừng ở khu vực, tác động đã lan rộng ra toàn cầu. Xuất khẩu dầu bằng đường biển của các nước vùng Vịnh (không gồm Iran) trong tháng 3 giảm gần 50%, xuống còn 8,44 triệu thùng/ngày. Trong khi đó, Hormuz vốn chiếm tới 20% nhu cầu dầu toàn cầu và gần 1/4 thương mại năng lượng đường biển, khiến mọi gián đoạn đều có tác động dây chuyền.

Chi phí logistics và bảo hiểm vận tải cũng tăng mạnh, với phí bảo hiểm tăng gấp 2–3 lần và giá dầu dự báo tăng thêm khoảng 15 USD/thùng trong năm 2026. Điều này làm gia tăng áp lực lạm phát toàn cầu, đồng thời buộc nhiều quốc gia phải tìm kiếm các giải pháp năng lượng thay thế.

Ở góc độ dài hạn, khủng hoảng này có thể thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng. Một số tập đoàn lớn như TotalEnergies và Masdar đã công bố liên doanh trị giá 2,2 tỷ USD nhằm phát triển năng lượng tái tạo tại châu Á, cho thấy xu hướng giảm phụ thuộc vào dầu mỏ đang được đẩy nhanh.

Nhìn tổng thể, việc gián đoạn tại Hormuz không chỉ là cú sốc ngắn hạn về giá dầu, mà còn là phép thử đối với cấu trúc năng lượng toàn cầu. Những quốc gia có hạ tầng thay thế đang hưởng lợi, trong khi các nước phụ thuộc vào tuyến vận tải chiến lược này đang phải trả giá đắt.