Mỹ trấn an nguồn cung dầu, thế giới vẫn tăng tốc tìm đường thay thế Hormuz

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright ngày 19/7 khẳng định Washington đang nỗ lực bảo đảm hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz không bị gián đoạn, trong bối cảnh giao tranh giữa Mỹ và Iran tái bùng phát làm dấy lên lo ngại về nguy cơ đứt gãy nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Phát biểu trên chương trình This Week của ABC News, ông Wright cho biết bình quân trong 7 ngày gần đây có gần 7 triệu thùng dầu/ngày được vận chuyển qua Hormuz và thêm khoảng 7 triệu thùng/ngày đi qua các hệ thống đường ống tránh eo biển. Tổng cộng gần 14 triệu thùng/ngày, tương đương khoảng 2/3 lưu lượng trước khi xung đột bùng phát, cho thấy dòng chảy năng lượng vẫn được duy trì bất chấp căng thẳng leo thang.

Dù vậy, thị trường vẫn phản ứng mạnh trước rủi ro địa chính trị. Trong phiên giao dịch ngày 17/7, giá dầu Brent giao tháng 9 tăng 4,6% lên 88,10 USD/thùng, trong khi dầu WTI giao tháng 8 tăng 4,5% lên 82,49 USD/thùng. Tính chung cả tuần, cả hai loại dầu chuẩn đều tăng khoảng 16%, lên mức cao nhất kể từ giữa tháng 6, phản ánh lo ngại rằng bất kỳ diễn biến quân sự nào tại Hormuz cũng có thể nhanh chóng tác động tới nguồn cung toàn cầu.

Việc giá dầu chưa hạ nhiệt cũng cho thấy giới đầu tư không chỉ quan tâm đến lượng dầu vẫn đang lưu thông, mà còn theo dõi khả năng thế giới có thể giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz - tuyến hàng hải từng đảm nhận khoảng 20 triệu thùng dầu và khí đốt mỗi ngày, tương đương gần 1/5 lượng tiêu thụ toàn cầu trước khi xung đột bùng phát.

Thực tế, nhiều quốc gia vùng Vịnh đã chuẩn bị cho kịch bản này từ nhiều tháng trước. Theo bà Carol Nakhle, Giám đốc điều hành Crystol Energy, Saudi Arabia đã nhanh chóng chuyển một phần lớn lượng dầu xuất khẩu sang hệ thống đường ống Đông - Tây (Petroline), thay vì tiếp tục phụ thuộc hoàn toàn vào Hormuz. Tuyến đường ống dài khoảng 1.207 km này nối các mỏ dầu phía Đông với cảng Yanbu trên Biển Đỏ và có công suất thiết kế khoảng 7 triệu thùng/ngày.

Tại UAE, đường ống Habshan - Fujairah (ADCOP) dài gần 400 km đang vận chuyển dầu trực tiếp từ các mỏ trong đất liền ra cảng Fujairah, tránh hoàn toàn eo biển Hormuz. Tuyến này có công suất khoảng 1,5 triệu thùng/ngày và có thể nâng lên gần 1,8 triệu thùng/ngày. Song song đó, UAE cũng đang xúc tiến xây dựng cảng mới tại Fujairah và đẩy nhanh một tuyến đường ống Tây - Đông khác dự kiến hoàn thành vào năm 2027.

Iraq cũng tham gia cuộc đua hạ tầng với dự án đường ống Basra - Haditha, kết nối các mỏ dầu miền Nam với cảng Aqaba của Jordan trên Biển Đỏ, đồng thời nghiên cứu khôi phục tuyến xuất khẩu qua Syria. Những dự án này được kỳ vọng sẽ mở thêm các cửa ngõ vận chuyển ngoài Hormuz trong những năm tới.

Theo nhiều chuyên gia, cuộc chạy đua đầu tư hạ tầng đang từng bước làm giảm sự phụ thuộc của thị trường năng lượng vào một hành lang duy nhất, đồng thời thu hẹp dần lợi thế địa chính trị mà Iran lâu nay nắm giữ đối với Hormuz. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa thế giới đã tìm được phương án thay thế hoàn toàn.

Ngay cả khi cộng gộp công suất của Petroline và ADCOP, năng lực vận chuyển hiện cũng mới đạt khoảng 8,5-8,8 triệu thùng/ngày, thấp hơn nhiều so với khoảng 20 triệu thùng/ngày từng đi qua Hormuz trước xung đột. Phần lớn các dự án mới cũng cần thêm nhiều năm để hoàn thành và đi vào vận hành.

Ông Simon Henderson, chuyên gia tại Viện Washington, cho rằng nhiều đánh giá hiện nay đang quá lạc quan. Theo ông, không ít tuyến đường ống mới chủ yếu đưa dầu tới khu vực Địa Trung Hải, trong khi các thị trường tiêu thụ lớn vẫn tập trung tại châu Á. Điều đó khiến các phương án thay thế mới chỉ giúp đa dạng hóa tuyến vận chuyển, thay vì thay thế vai trò của Hormuz.

Ngoài Hormuz, rủi ro còn có thể lan sang eo biển Bab el-Mandeb - cửa ngõ nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), trước xung đột, khoảng 5% sản lượng dầu toàn cầu đi qua tuyến hàng hải này. Nếu bất ổn tiếp tục mở rộng, thị trường năng lượng sẽ phải đối mặt với nhiều điểm nghẽn cùng lúc.

Thông điệp trấn an từ Washington có thể giúp xoa dịu tâm lý thị trường trong ngắn hạn. Tuy nhiên, việc Saudi Arabia, UAE và Iraq đồng loạt mở rộng các tuyến đường ống và cảng biển cho thấy một thực tế khác: thế giới đã bắt đầu chuẩn bị cho kịch bản Hormuz không còn là cửa ngõ duy nhất. Dẫu vậy, với quy mô dòng chảy hiện nay, chưa có giải pháp nào đủ khả năng thay thế hoàn toàn vai trò của tuyến hàng hải chiến lược này.