Ngôi chùa cổ giữa lòng Hà Nội được thế giới vinh danh: Gần 1.500 năm tuổi, từng đón nhiều nguyên thủ quốc gia

Giữa nhịp sống sôi động của Hà Nội, có một ngôi chùa cổ nằm trên bán đảo nhỏ bên Hồ Tây, nơi những mái ngói rêu phong, tòa bảo tháp đỏ nổi bật và cây bồ đề xanh mát tạo nên không gian thanh tịnh hiếm có. Trải qua gần 1.500 năm lịch sử, công trình này không chỉ là địa điểm sinh hoạt tín ngưỡng quen thuộc của người dân Thủ đô mà còn được truyền thông quốc tế đánh giá cao về giá trị kiến trúc và cảnh quan.

Đó là chùa Trấn Quốc, một trong những ngôi chùa có lịch sử lâu đời nhất Việt Nam. Tọa lạc trên đường Thanh Niên, bên Hồ Tây, ngôi cổ tự được xem là biểu tượng văn hóa Phật giáo gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của Thăng Long – Hà Nội. Với vẻ đẹp hài hòa giữa kiến trúc truyền thống và cảnh quan sông nước, chùa từng được National Geographic giới thiệu trong danh sách 10 ngôi chùa đẹp nhất thế giới.

Ngôi cổ tự gần 1.500 năm tuổi bên Hồ Tây

Theo các tư liệu lịch sử được giới thiệu về di tích, chùa Trấn Quốc được khởi dựng vào thời Tiền Lý, khoảng thế kỷ VI, dưới triều vua Lý Nam Đế. Ban đầu, chùa mang tên Khai Quốc, thể hiện ý nghĩa gắn với sự hình thành quốc gia và khát vọng độc lập của dân tộc.

Vị trí đầu tiên của chùa nằm bên bờ sông Hồng. Trải qua nhiều thế kỷ, do những biến đổi của dòng chảy và tình trạng sạt lở, ngôi chùa được di chuyển về khu vực Hồ Tây vào đầu thế kỷ XVII. Từ đó, công trình gắn bó với không gian hồ nước rộng lớn và trở thành một trong những địa điểm văn hóa, tín ngưỡng nổi tiếng của kinh thành Thăng Long.

Qua các thời kỳ lịch sử, ngôi chùa từng mang những tên gọi khác nhau trước khi tên Trấn Quốc được sử dụng phổ biến cho đến ngày nay. Dù trải qua nhiều lần tu bổ, công trình vẫn giữ được những nét đặc trưng của kiến trúc Phật giáo truyền thống, tạo nên không gian vừa trang nghiêm vừa gần gũi với cảnh quan thiên nhiên.

Điểm đặc biệt của chùa Trấn Quốc là vị trí nằm trên một bán đảo nhỏ vươn ra Hồ Tây. Từ xa, những mái chùa cổ kính và tòa bảo tháp nổi bật giữa màu xanh của cây cối, phía sau là mặt hồ rộng lớn. Cảnh quan này tạo nên sự khác biệt so với nhiều ngôi chùa nằm giữa khu dân cư đông đúc.

Không gian chùa được bố trí với các công trình thờ tự, sân vườn và lối đi mang đậm dấu ấn kiến trúc truyền thống. Những hàng cây xanh, mái ngói cổ cùng các pho tượng Phật góp phần tạo nên vẻ trầm mặc, khiến nơi đây trở thành điểm đến quen thuộc của người dân và du khách muốn tìm hiểu lịch sử, văn hóa Hà Nội.

Sự kết hợp giữa bề dày lịch sử và cảnh quan độc đáo cũng giúp chùa Trấn Quốc được truyền thông quốc tế chú ý. Việc xuất hiện trong danh sách 10 ngôi chùa đẹp nhất thế giới do National Geographic giới thiệu góp phần đưa hình ảnh ngôi cổ tự bên Hồ Tây đến gần hơn với du khách nước ngoài.

Bên cạnh lịch sử lâu đời, chùa Trấn Quốc còn gây ấn tượng bởi những công trình kiến trúc và hiện vật có giá trị văn hóa, nghệ thuật. Nổi bật nhất là Bảo tháp lục độ đài sen, công trình cao 11 tầng với sắc đỏ đặc trưng, tạo nên điểm nhấn dễ nhận diện trong khuôn viên chùa.

Bảo tháp được xây dựng với các ô cửa hình vòm, bên trong đặt 66 pho tượng Phật A Di Đà bằng đá quý trắng. Trên đỉnh tháp là hình tượng đài sen chín tầng, thể hiện ý nghĩa biểu tượng trong kiến trúc Phật giáo. Nhờ vị trí nổi bật giữa không gian cây xanh, công trình trở thành một trong những hình ảnh được du khách lựa chọn nhiều nhất khi tham quan chùa Trấn Quốc.

Ngoài bảo tháp, hệ thống tượng pháp bên trong các công trình thờ tự cũng là nét đặc sắc của ngôi chùa. Trong đó, pho tượng Phật Thích Ca Nhập Niết Bàn được chế tác theo nghệ thuật sơn son thếp vàng là một trong những tác phẩm tiêu biểu, thể hiện trình độ điêu khắc và mỹ thuật Phật giáo truyền thống.

Một dấu ấn khác không thể bỏ qua tại chùa Trấn Quốc là cây bồ đề nằm trong khuôn viên. Cây được trồng năm 1959, gắn với chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Ấn Độ Rajendra Prasad. Theo những tư liệu giới thiệu về di tích, cây bồ đề là món quà được phía Ấn Độ trao tặng, có nguồn gốc từ cây bồ đề tại Bồ Đề Đạo Tràng, địa điểm linh thiêng gắn với sự kiện Đức Phật Thích Ca thành đạo.

Cây bồ đề được trồng tại chùa với sự hiện diện của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Tổng thống Rajendra Prasad, trở thành biểu tượng của tình hữu nghị Việt Nam – Ấn Độ. Trải qua hơn sáu thập kỷ, cây vẫn xanh tốt, tỏa bóng mát trong khuôn viên, đồng thời là một trong những điểm nhấn mang ý nghĩa lịch sử và văn hóa đặc biệt của ngôi cổ tự.

Không chỉ lưu giữ những giá trị truyền thống, chùa Trấn Quốc còn là địa điểm được nhiều đoàn khách quốc tế lựa chọn tham quan khi đến Hà Nội. Tháng 4/2025, Thủ tướng Phạm Minh Chính cùng Thủ tướng Ethiopia đã đến thăm chùa trong khuôn khổ các hoạt động tại Việt Nam, tiếp tục cho thấy vai trò của di tích trong việc giới thiệu văn hóa và tín ngưỡng Việt Nam với bạn bè quốc tế.

Điểm đến văn hóa, tâm linh đặc biệt giữa lòng Hà Nội

Với vị trí thuận lợi bên Hồ Tây, chùa Trấn Quốc từ lâu đã trở thành điểm tham quan quen thuộc của người dân Thủ đô và du khách trong nước, quốc tế. Không chỉ có giá trị về kiến trúc, ngôi chùa còn gắn với đời sống tín ngưỡng của nhiều thế hệ, đặc biệt trong những dịp lễ, Tết và các ngày lễ lớn của Phật giáo.

Vào dịp đầu xuân, nhiều người tìm đến chùa để dâng hương, cầu bình an và hướng về những giá trị tinh thần tốt đẹp. Rằm tháng Giêng là một trong những thời điểm ngôi chùa thu hút đông đảo Phật tử và du khách, khi nhu cầu đi lễ đầu năm tăng cao.

Bên cạnh đó, các dịp lễ Phật Đản và Vu Lan cũng là những dấu mốc quan trọng trong sinh hoạt Phật giáo tại chùa. Những nghi thức truyền thống được tổ chức trong không gian trang nghiêm, góp phần duy trì đời sống văn hóa tâm linh và kết nối cộng đồng.

Đối với du khách yêu thích tìm hiểu lịch sử, chùa Trấn Quốc mang đến cơ hội khám phá một công trình gắn với nhiều giai đoạn phát triển của Thăng Long – Hà Nội. Từ tên gọi Khai Quốc thời Tiền Lý, quá trình di chuyển về Hồ Tây đến những lần tu bổ qua các triều đại, mỗi dấu mốc đều phản ánh một phần lịch sử lâu đời của ngôi chùa.

Không gian ven hồ cũng tạo nên sức hấp dẫn riêng. Vào buổi sáng, ánh nắng nhẹ chiếu qua những tán cây và mái chùa, trong khi buổi chiều, mặt Hồ Tây phản chiếu sắc trời tạo nên khung cảnh yên bình. Đây là những thời điểm thích hợp để du khách tham quan, tìm hiểu kiến trúc và ghi lại hình ảnh của một trong những công trình Phật giáo nổi tiếng tại Hà Nội.

Tuy nhiên, do là địa điểm thờ tự đang hoạt động, du khách cần lựa chọn trang phục lịch sự, giữ trật tự và tuân thủ quy định tại khu vực di tích. Việc tham quan cũng nên gắn với ý thức bảo vệ cảnh quan, không gian tâm linh và các hiện vật có giá trị lịch sử.

Sau gần 1.500 năm tồn tại, chùa Trấn Quốc vẫn giữ vị trí đặc biệt trong đời sống văn hóa của Hà Nội. Từ những mái chùa cổ kính, bảo tháp 11 tầng đến cây bồ đề mang dấu ấn hữu nghị quốc tế, mỗi công trình và hiện vật đều góp phần kể lại câu chuyện về lịch sử, tín ngưỡng và nghệ thuật Phật giáo Việt Nam. Giữa lòng Thủ đô hiện đại, ngôi cổ tự bên Hồ Tây tiếp tục là điểm đến giàu giá trị văn hóa, nơi quá khứ và hiện tại cùng hiện diện trong một không gian thanh tịnh.