Ngôi chùa hơn 130 năm tuổi ở miền Tây: Kiến trúc độc đáo, có những vòng nhang cháy suốt 12 ngày

Nằm bên những tuyến phố nhộn nhịp của trung tâm Cần Thơ, gần bến Ninh Kiều nổi tiếng, một ngôi chùa cổ vẫn giữ được vẻ trang nghiêm giữa nhịp sống đô thị hiện đại. Không sở hữu khuôn viên rộng lớn hay những công trình cao tầng, nơi đây thu hút du khách bởi mái ngói âm dương, hệ thống cột gỗ sơn đỏ cùng những vòng nhang treo trên cao, tạo nên không gian tín ngưỡng mang đậm dấu ấn văn hóa người Hoa.

Đó là chùa Ông, tọa lạc trên đường Hai Bà Trưng, thành phố Cần Thơ. Ngôi chùa được xây dựng từ cuối thế kỷ XIX, có diện tích hơn 500m² và là một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu của cộng đồng người Hoa tại vùng đất Tây Đô.

Trải qua hơn 130 năm tồn tại, chùa Ông không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà còn trở thành điểm tham quan văn hóa, giúp du khách tìm hiểu lịch sử giao lưu, định cư và phát triển của cộng đồng người Hoa tại đồng bằng sông Cửu Long.

Ngôi chùa cổ hơn 130 năm tuổi bên bến Ninh Kiều

Theo tư liệu lưu giữ tại di tích, chùa Ông được khởi công năm 1894 và hoàn thành vào năm 1896. Ban đầu, công trình là hội quán do cộng đồng người Hoa đến từ hai phủ Quảng Châu và Triệu Khánh, thuộc tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc, cùng xây dựng để phục vụ nhu cầu hội họp, sinh hoạt văn hóa và tín ngưỡng.

Chính vì nguồn gốc này, ngôi chùa còn có tên gọi Quảng Triệu Hội Quán. Qua thời gian, tên gọi chùa Ông trở nên quen thuộc với người dân địa phương, gắn với việc thờ Quan Thánh Đế Quân, tức Quan Công, nhân vật lịch sử được cộng đồng người Hoa tôn kính.

Điều khiến công trình trở nên đặc biệt là phần lớn vật liệu xây dựng ban đầu được đưa từ Trung Quốc sang, trong khi quá trình xây dựng vẫn có sự thích ứng với điều kiện tự nhiên và sinh hoạt của vùng đất Nam Bộ. Nhờ đó, chùa Ông mang những nét đặc trưng của kiến trúc đền miếu người Hoa nhưng vẫn hòa nhập với không gian đô thị ven sông Cần Thơ.

Toàn bộ công trình được bố trí theo hình chữ “Quốc”, với các dãy nhà xây dựng vuông góc và liên kết thành một tổng thể tương đối khép kín. Cách tổ chức này tạo nên sự phân chia rõ ràng giữa các khu vực thờ tự, đồng thời bảo đảm tính cân đối trong kiến trúc.

Phần mái chùa lợp ngói âm dương, các gờ mái được trang trí bằng gốm tráng men xanh. Những đường nét uốn cong cùng các chi tiết trang trí tạo nên diện mạo nổi bật, khác biệt với nhiều công trình tín ngưỡng truyền thống của người Việt.

Bên trong, hệ thống khung chịu lực được làm từ các loại gỗ quý, kết hợp với những hàng cột vuông sơn đỏ đặt trên chân đế đá nguyên khối. Các bộ kèo được liên kết phức tạp, vừa có vai trò nâng đỡ mái vừa tạo nên vẻ bề thế cho không gian thờ tự.

Dù diện tích không quá lớn, chùa Ông vẫn gây ấn tượng bởi sự công phu trong từng chi tiết. Từ cánh cửa gỗ, xà ngang đến những bức hoành phi, câu đối, tất cả góp phần tạo nên một công trình có giá trị kiến trúc và mỹ thuật đặc sắc.

Bước vào chùa Ông, du khách dễ dàng nhận thấy sắc đỏ nổi bật trên hệ thống cột, cửa và nhiều chi tiết trang trí. Trong văn hóa truyền thống của người Hoa, màu đỏ thường gắn với quan niệm về may mắn, cát tường và sự thịnh vượng, vì vậy được sử dụng phổ biến trong các công trình tín ngưỡng.

Đáng chú ý, các bao lam, hoành phi, liễn đối và xà ngang đều được trang trí bằng những hình tượng quen thuộc như rồng, phụng, hoa mai, hoa cúc hay cá hóa rồng. Những đường nét chạm khắc được thể hiện tỉ mỉ, tạo nên sự kết hợp giữa giá trị nghệ thuật và quan niệm văn hóa truyền thống.

Không gian thờ tự trong chùa được bố trí theo từng khu vực. Tại tiền điện, phía bên phải là ban thờ Phúc Đức Chính Thần, bên trái thờ Mã Tiền Tướng Quân. Gian chính điện dành để thờ Quan Thánh Đế Quân, nhân vật được cộng đồng người Hoa xem là biểu tượng của lòng trung nghĩa, sự dũng cảm và chữ tín.

Ngoài ra, chùa còn phối thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu, Tài Bạch Tinh Quân, Đổng Vĩnh Trạng Nguyên cùng một số vị thần khác. Bên trái chính điện có không gian thờ Quan Thế Âm Bồ Tát, phản ánh sự giao thoa giữa các hình thức tín ngưỡng trong đời sống tinh thần của cộng đồng.

Các pho tượng được chế tác từ nhiều chất liệu như gỗ, gốm và thạch cao, với hình thức tạo tác mang đặc trưng nghệ thuật tượng thờ của người Hoa. Kết hợp cùng hệ thống phù điêu và đồ thờ, những chi tiết này tạo nên không gian vừa trang nghiêm vừa giàu giá trị thẩm mỹ.

Một trong những hình ảnh gây ấn tượng nhất tại chùa Ông là những vòng nhang lớn được treo trên cao. Đây là hình thức dâng hương cầu an quen thuộc của cộng đồng người Hoa, thường được gọi là nhang khoanh.

Người đến chiêm bái có thể ghi tên, năm sinh lên những tấm giấy cầu nguyện rồi gắn vào vòng nhang. Theo cách thực hành tín ngưỡng tại chùa, một vòng nhang có thể cháy liên tục khoảng 10–12 ngày, tùy kích thước và điều kiện sử dụng.

Những vòng nhang được treo thành nhiều hàng, tạo nên hình ảnh đặc trưng của ngôi chùa. Khi ánh sáng chiếu qua không gian thờ tự, các vòng nhang cùng hệ thống cột gỗ đỏ và những chi tiết chạm khắc tạo nên khung cảnh cổ kính, thu hút sự quan tâm của du khách.

Di tích kiến trúc nghệ thuật giữa trung tâm Cần Thơ

Không chỉ là công trình mang giá trị kiến trúc, chùa Ông còn giữ vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa của cộng đồng người Hoa tại Cần Thơ. Từ khi hình thành, nơi đây vừa là không gian thờ tự vừa là địa điểm gắn kết những người cùng quê quán, góp phần duy trì phong tục và bản sắc văn hóa qua nhiều thế hệ.

Hằng năm, chùa đón đông đảo người dân và du khách đến tham quan, chiêm bái, đặc biệt vào các dịp rằm, lễ Tết và ngày vía Quan Thánh Đế Quân, diễn ra vào ngày 24/6 âm lịch. Trong những dịp này, không gian chùa trở nên nhộn nhịp hơn với các hoạt động tín ngưỡng truyền thống.

Bên cạnh giá trị văn hóa, chùa Ông còn gắn với lịch sử đấu tranh cách mạng tại địa phương. Theo tư liệu về di tích, trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, nơi đây từng là địa điểm che chở cho cán bộ hoạt động cách mạng tại khu vực nội ô Cần Thơ.

Với những giá trị nổi bật về kiến trúc, nghệ thuật và lịch sử, năm 1993, chùa Ông được Bộ Văn hóa – Thông tin xếp hạng là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Đây là dấu mốc quan trọng trong quá trình bảo tồn công trình, đồng thời khẳng định vị trí của ngôi chùa trong hệ thống di sản văn hóa của vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Ngày nay, nhờ vị trí nằm gần bến Ninh Kiều, chùa Ông trở thành điểm dừng chân thuận tiện trong hành trình khám phá trung tâm Cần Thơ. Du khách có thể kết hợp tham quan công trình với hoạt động dạo bộ ven sông, tìm hiểu đời sống đô thị và thưởng thức những nét văn hóa đặc trưng của miền Tây.

Giữa những công trình hiện đại và nhịp sống sôi động của thành phố, ngôi chùa hơn 130 năm tuổi vẫn giữ được những nét kiến trúc truyền thống. Mái ngói âm dương, hệ thống cột gỗ sơn đỏ và những vòng nhang treo trên cao đã trở thành hình ảnh quen thuộc, gắn với ký ức văn hóa của nhiều thế hệ cư dân Cần Thơ.

Không chỉ là nơi gửi gắm niềm tin tâm linh, chùa Ông còn là minh chứng cho quá trình giao lưu văn hóa giữa các cộng đồng cư dân trên vùng đất Nam Bộ. Chính sự kết hợp giữa lịch sử, kiến trúc và đời sống tín ngưỡng đã tạo nên sức hấp dẫn riêng cho công trình cổ kính bên bến Ninh Kiều.