Hai cây cầu cổ hơn 400 năm tuổi ở Hà Nội: Kiến trúc độc đáo, được ví như đôi “mí mắt rồng”

Giữa không gian núi non và hồ nước thanh bình của vùng đất xứ Đoài, có hai cây cầu ngói cổ đã tồn tại qua nhiều thế kỷ, trở thành một phần không thể tách rời của quần thể danh thắng chùa Thầy. Không chỉ nổi bật bởi dáng vẻ rêu phong, những công trình này còn mang giá trị đặc biệt về kiến trúc, lịch sử và văn hóa tín ngưỡng của người Việt.

Đó là cầu Nhật Tiên và cầu Nguyệt Tiên, nằm trong quần thể di tích chùa Thầy, thuộc khu vực xã Sài Sơn, Hà Nội. Hai cây cầu được xây dựng theo lối kiến trúc truyền thống, với phần dưới là cầu đá, phía trên có mái ngói che, tạo nên hình ảnh vừa gần gũi vừa độc đáo giữa cảnh quan hồ Long Trì.

Trải qua hơn bốn thế kỷ cùng nhiều lần tu bổ, Nhật Tiên và Nguyệt Tiên vẫn giữ được những nét kiến trúc đặc trưng, trở thành điểm nhấn thu hút du khách khi đến tham quan chùa Thầy.

Hai cây cầu cổ gắn với danh sĩ Phùng Khắc Khoan

Theo truyền thuyết địa phương, cầu Nhật Tiên và Nguyệt Tiên được xây dựng vào đầu thế kỷ XVII, gắn với danh sĩ Phùng Khắc Khoan, một nhân vật nổi tiếng dưới thời Lê Trung Hưng.

Sau chuyến đi sứ nhà Minh năm 1597, ông được cho là đã đóng góp công sức, kinh phí để xây dựng hai cây cầu, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho người dân đi lại, vừa góp phần hoàn thiện cảnh quan khu vực chùa Thầy. Điều đáng chú ý là hai công trình không chỉ được bố trí nhằm phục vụ giao thông mà còn gắn với quan niệm phong thủy truyền thống.

Theo cách lý giải được lưu truyền trong dân gian, chùa Thầy nằm trên vị trí được ví như “trán rồng”, còn hai cây cầu uốn cong hai bên hồ nước tượng trưng cho đôi “mí mắt rồng”. Cách sắp đặt ấy tạo nên tổng thể hài hòa giữa chùa, núi và mặt nước, đồng thời mang ý nghĩa tâm linh đối với người dân địa phương.

Trong quần thể di tích, cầu Nhật Tiên nối khu vực sân chùa với lối đi lên núi Thầy, còn cầu Nguyệt Tiên dẫn sang khu vực đền Tam Phủ và đường đi xung quanh.

Hai cây cầu nằm ở những vị trí khác nhau nhưng có hình thức kiến trúc tương đồng, tạo nên sự cân đối cho không gian phía trước chùa.

Từ lâu, hình ảnh những mái cầu cổ soi bóng xuống mặt hồ đã trở thành một trong những nét đặc trưng của danh thắng chùa Thầy, góp phần tạo nên vẻ đẹp vừa trang nghiêm vừa gần gũi của vùng đất xứ Đoài.

Điểm nổi bật nhất của hai cây cầu Nhật Tiên và Nguyệt Tiên là lối kiến trúc “thượng gia hạ kiều”, có nghĩa phía trên là nhà, phía dưới là cầu. Đây là kiểu kiến trúc truyền thống kết hợp giữa công trình giao thông và không gian có mái che. Người đi qua không chỉ được bảo vệ khỏi nắng mưa mà còn có thể dừng chân nghỉ ngơi, ngắm cảnh hồ nước và núi non xung quanh.

Theo các thông tin giới thiệu về di tích, mỗi cây cầu dài khoảng 13m, gồm năm gian. Phần dưới được xây bằng đá và gạch, tạo thành ba vòm cong để nước lưu thông. Các vòm có kích thước khoảng 1,5m, góp phần tạo nên kết cấu vững chắc và dáng vẻ mềm mại cho công trình.

Phía trên là hệ khung gỗ truyền thống, mái lợp ngói với độ dốc vừa phải. Hai bên cầu không xây tường kín mà để thoáng, giúp không gian bên trong đón ánh sáng tự nhiên và mở rộng tầm nhìn ra mặt hồ.

Khác với những công trình có hệ thống chạm khắc cầu kỳ, kiến trúc hai cây cầu ngói chùa Thầy thiên về sự giản dị, cân đối. Các cấu kiện gỗ được bố trí hợp lý, tạo nên vẻ thanh thoát mà vẫn bảo đảm công năng sử dụng.

Bên trong cầu, khoảng giữa hai hàng cột là lối đi chính, hai bên có những bệ nhỏ phục vụ người dừng chân. Từ đây, du khách có thể quan sát mặt hồ Long Trì, những mái chùa cổ và khung cảnh núi Thầy phía xa. Đáng chú ý, tại khu vực hai đầu cầu còn có những hình tượng rồng đá, góp phần tăng thêm giá trị trang trí và ý nghĩa biểu tượng của công trình.

Trải qua thời gian, lớp ngói phủ màu rêu phong cùng những thanh gỗ sẫm màu đã tạo nên diện mạo cổ kính đặc trưng. Khi nhìn từ xa, hai mái cầu cong nhẹ soi bóng xuống mặt nước, hòa cùng cảnh quan chùa Thầy, mang đến cảm giác thanh bình, tách biệt khỏi nhịp sống đô thị.

Chính sự kết hợp giữa kiến trúc, cảnh quan và yếu tố tín ngưỡng đã khiến Nhật Tiên, Nguyệt Tiên trở thành những công trình đặc sắc trong hệ thống cầu ngói cổ của vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Hơn bốn thế kỷ lưu giữ nét đẹp văn hóa xứ Đoài

Không chỉ có giá trị về mặt kiến trúc, cầu Nhật Tiên và Nguyệt Tiên còn gắn bó với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng dân cư quanh chùa Thầy.

Trong nhiều thế kỷ, hai cây cầu vừa là lối đi quen thuộc của người dân, vừa phục vụ hoạt động lễ chùa, tham quan và sinh hoạt cộng đồng.

Theo tư liệu giới thiệu, các công trình đã trải qua nhiều lần sửa chữa, tu bổ, đặc biệt trong giai đoạn cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX. Dù một số cấu kiện có thể đã được thay thế theo thời gian, hình thức kiến trúc cơ bản của hai cây cầu vẫn được duy trì.

Giá trị của những công trình này không chỉ nằm ở tuổi đời hàng trăm năm mà còn ở khả năng kết hợp hài hòa giữa nhu cầu sử dụng và quan niệm thẩm mỹ truyền thống.

Nếu phần cầu phía dưới thể hiện kỹ thuật xây dựng, thì mái ngói, hệ khung gỗ và cách bố trí không gian phía trên lại phản ánh nghệ thuật kiến trúc dân gian. Cùng với vị trí bên hồ Long Trì, hai cây cầu góp phần tạo nên tổng thể cảnh quan đặc trưng của quần thể chùa Thầy.

Ngày nay, khi đến tham quan danh thắng này, du khách có thể bắt gặp hình ảnh những cây cầu ngói cổ nằm giữa hồ nước và núi non, mang vẻ đẹp trầm mặc qua nhiều thế hệ.

Đối với những người yêu thích lịch sử và kiến trúc, Nhật Tiên và Nguyệt Tiên là điểm dừng chân để tìm hiểu về kỹ thuật xây dựng cầu cổ, nghệ thuật tổ chức cảnh quan cũng như những quan niệm văn hóa gắn với công trình tín ngưỡng của người Việt.

Tuy nhiên, do phần lớn kết cấu phía trên sử dụng vật liệu gỗ và ngói truyền thống, công tác bảo tồn cần được thực hiện cẩn trọng, nhất là trước tác động của thời tiết và lượng khách tham quan.

Giữa sự phát triển nhanh chóng của Hà Nội, hai cây cầu ngói Nhật Tiên và Nguyệt Tiên vẫn giữ được dáng vẻ cổ kính bên hồ Long Trì. Không đơn thuần là công trình nối những lối đi, hai cây cầu còn là dấu tích kiến trúc và văn hóa, góp phần lưu giữ vẻ đẹp đặc trưng của vùng đất xứ Đoài qua nhiều thế kỷ.