Ngôi làng hơn 400 năm tuổi ở Việt Nam được thế giới vinh danh: Trồng rau bằng rong, du khách thích thú làm nông dân

Giữa những điểm đến nổi tiếng của miền Trung, có một ngôi làng không sở hữu những công trình kiến trúc đồ sộ hay cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ nhưng vẫn thu hút đông đảo du khách quốc tế. Điều làm nên sức hấp dẫn của nơi đây chính là những luống rau xanh mướt, phương pháp canh tác được gìn giữ qua nhiều thế hệ và trải nghiệm trở thành người nông dân thực thụ giữa không gian làng quê yên bình.

Đó là làng rau Trà Quế, thuộc phường Hội An Tây, thành phố Đà Nẵng, trước đây nằm trên địa bàn tỉnh Quảng Nam. Cách phố cổ Hội An khoảng 3km, ngôi làng có lịch sử hơn 400 năm và từ lâu nổi tiếng với các loại rau thơm mang hương vị đặc trưng. Không chỉ là vùng sản xuất nông nghiệp truyền thống, Trà Quế còn trở thành điểm đến du lịch cộng đồng tiêu biểu, được Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism) vinh danh trong danh sách những làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2024.

Ngôi làng hơn 400 năm tuổi với cách trồng rau độc đáo

Làng rau Trà Quế nằm trong khu vực được bao bọc bởi sông Cổ Cò và đầm Trà Quế, nơi có điều kiện đất đai, nguồn nước thuận lợi cho hoạt động sản xuất nông nghiệp. Trải qua hơn bốn thế kỷ, người dân địa phương vẫn duy trì nghề trồng rau truyền thống, biến những thửa đất nhỏ thành các luống rau xanh mướt, cung cấp nguyên liệu cho nhiều món ăn nổi tiếng của Hội An và vùng đất xứ Quảng.

Điểm khác biệt làm nên danh tiếng của rau Trà Quế nằm ở phương pháp canh tác được truyền từ đời này sang đời khác. Thay vì chỉ sử dụng các loại phân bón thông thường, người dân tận dụng rong tươi khai thác từ sông, đầm lân cận, kết hợp với phân hữu cơ để cải tạo đất và chăm sóc cây trồng. Rong sau khi được thu gom sẽ trải qua các công đoạn xử lý phù hợp trước khi đưa vào luống rau, góp phần bổ sung chất hữu cơ và duy trì độ tơi xốp của đất.

Nhờ điều kiện thổ nhưỡng cùng kinh nghiệm chăm sóc lâu đời, rau Trà Quế được biết đến với màu xanh tươi và hương thơm đặc trưng. Theo thông tin giới thiệu về làng nghề, khu vực này hiện có hơn 18ha đất canh tác, trồng hàng chục loại rau thơm và rau gia vị như húng quế, tía tô, rau răm, hành, ngò, diếp cá và nhiều loại rau ăn lá khác.

Những loại rau này không chỉ phục vụ bữa ăn thường ngày mà còn góp phần tạo nên hương vị riêng của ẩm thực địa phương. Trong các món ăn quen thuộc như cao lầu, mì Quảng hay những món cuốn, rau sống Trà Quế thường được sử dụng để cân bằng hương vị, tạo cảm giác tươi mát và làm nổi bật nét đặc trưng của ẩm thực Hội An.

Đáng chú ý, tháng 4/2022, nghề trồng rau Trà Quế được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thuộc loại hình tri thức dân gian và nghề thủ công truyền thống. Sự ghi nhận này cho thấy giá trị của làng nghề không chỉ nằm ở sản phẩm nông nghiệp mà còn ở những kinh nghiệm canh tác, tập quán sản xuất và tri thức bản địa được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Không dừng lại ở hoạt động sản xuất rau, Trà Quế còn tạo dấu ấn trên bản đồ du lịch nhờ những chương trình trải nghiệm gắn với đời sống nông nghiệp. Từ năm 2003, hoạt động “Một ngày làm nông dân làng rau Trà Quế” bắt đầu được tổ chức, từng bước thu hút du khách trong nước và quốc tế, đặc biệt là những người muốn tìm hiểu văn hóa làng quê Việt Nam.

Thay vì chỉ tham quan và chụp ảnh, du khách được trực tiếp tham gia các công việc quen thuộc của người dân địa phương. Trong trang phục áo nâu, nón lá, họ theo chân những người nông dân xuống ruộng, học cách làm đất, trồng rau, nhổ cỏ, chăm sóc cây và sử dụng các dụng cụ sản xuất truyền thống.

Một trong những trải nghiệm gây ấn tượng nhất là gánh nước tưới rau bằng đôi thùng và chiếc đòn gánh. Công việc tưởng chừng đơn giản nhưng đòi hỏi sự khéo léo để giữ thăng bằng, điều chỉnh lượng nước và tưới đều từng luống rau. Với nhiều du khách nước ngoài, đây là lần đầu tiên họ được trực tiếp thực hiện những công việc vốn gắn bó với đời sống nông nghiệp Việt Nam qua nhiều thế hệ.

Chính những trải nghiệm giản dị ấy giúp Trà Quế tạo nên sự khác biệt so với nhiều điểm du lịch thông thường. Du khách không chỉ quan sát cảnh quan mà còn có cơ hội trò chuyện với người dân, tìm hiểu quy trình sản xuất và cảm nhận rõ hơn giá trị lao động đằng sau những bó rau xuất hiện trong bữa ăn hằng ngày.

Sau khi tham gia các hoạt động làm nông, du khách có thể tiếp tục khám phá làng bằng xe đạp hoặc đi bộ trên những con đường nhỏ nằm giữa các luống rau xanh. Một số cơ sở còn tổ chức trải nghiệm ngâm chân bằng thảo mộc, học nấu ăn và thưởng thức các món đặc sản địa phương như bánh đập, bánh vạc, hến trộn, cao lầu hay mì Quảng.

Nhờ vị trí gần phố cổ Hội An, Trà Quế cũng thuận tiện để kết hợp trong hành trình khám phá các điểm đến lân cận như biển An Bàng, rừng dừa Cẩm Thanh hay làng gốm Thanh Hà. Sự kết nối giữa du lịch văn hóa, ẩm thực và trải nghiệm nông nghiệp giúp ngôi làng trở thành điểm dừng chân phù hợp với nhiều nhóm du khách.

Từ làng nghề truyền thống đến làng du lịch tốt nhất thế giới

Dấu mốc đáng chú ý trong hành trình phát triển của Trà Quế là việc được UN Tourism vinh danh trong danh sách “Làng du lịch tốt nhất thế giới” năm 2024. Đây là đại diện duy nhất của Việt Nam được lựa chọn trong năm đó, ghi nhận những nỗ lực gìn giữ văn hóa, bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và phát triển du lịch gắn với cộng đồng địa phương.

Trước khi nhận được sự ghi nhận từ UN Tourism, làng rau Trà Quế cũng từng được nhật báo Le Figaro của Pháp giới thiệu trong danh sách những điểm đến hấp dẫn tại Việt Nam. Những dấu ấn này góp phần đưa hình ảnh một làng nghề nông nghiệp truyền thống đến gần hơn với du khách quốc tế.

Để phát huy lợi thế sẵn có, địa phương đã từng bước đầu tư hạ tầng phục vụ du lịch, từ đường giao thông, bãi đỗ xe đến các tuyến đường nội bộ giữa những khu vườn rau. Nhiều lối đi được lát gạch, thuận tiện cho hoạt động đi bộ, đạp xe và tham quan mà vẫn giữ được cảnh quan đặc trưng của làng nghề.

Một chi tiết thú vị khác là nhiều tuyến đường tại Trà Quế được đặt theo tên các loại rau quen thuộc như đường mồng tơi, đường đu đủ, đường húng quế hay đường hoa cải. Cách đặt tên gần gũi này không chỉ tạo dấu ấn cho du khách mà còn phản ánh sự gắn bó của cộng đồng với nghề trồng rau đã tồn tại hàng trăm năm.

Cùng với quá trình phát triển du lịch, người dân Trà Quế ngày càng tham gia trực tiếp vào các hoạt động dịch vụ như hướng dẫn trải nghiệm làm nông, tổ chức lớp học nấu ăn, kinh doanh nhà hàng và lưu trú. Nhờ đó, nghề trồng rau không chỉ mang lại nguồn thu từ sản phẩm nông nghiệp mà còn tạo thêm sinh kế thông qua việc giới thiệu văn hóa và đời sống địa phương.

Tuy nhiên, sức hấp dẫn của Trà Quế vẫn bắt nguồn từ chính những luống rau và phương pháp canh tác truyền thống. Vì vậy, việc phát triển du lịch cần được thực hiện theo hướng hài hòa giữa phục vụ du khách và duy trì sản xuất, tránh để các hoạt động thương mại làm thay đổi không gian làng nghề hoặc ảnh hưởng đến môi trường sinh thái.

Sau hơn 400 năm hình thành và phát triển, làng rau Trà Quế vẫn giữ được bản sắc riêng giữa nhịp sống hiện đại. Từ những luống rau được chăm sóc bằng rong tự nhiên đến các hoạt động trải nghiệm làm nông dân, ngôi làng cho thấy một hướng phát triển du lịch dựa trên chính giá trị truyền thống của cộng đồng. Danh hiệu làng du lịch tốt nhất thế giới không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh Trà Quế mà còn mở ra cơ hội để nghề trồng rau lâu đời tiếp tục được gìn giữ và phát huy trong tương lai.