Nông dân Tây Ninh biến rơm rạ thành "tiền tươi thóc thật"

Nông dân biến rơm rạ trở thành nguồn nguyên liệu

Sau mỗi vụ lúa, ngoài nguồn thu từ bán thóc, người nông dân còn có thể khai thác giá trị từ lượng rơm rạ để lại trên đồng ruộng. Tại Tây Ninh, nhiều mô hình đang được triển khai theo hướng sử dụng phụ phẩm này thay vì chỉ đốt bỏ hay xử lý để chuẩn bị cho vụ tiếp theo.

Trong đó, trồng nấm rơm là một trong những cách làm mang lại nguồn thu tương đối rõ ràng. Các mô hình đã được triển khai tại nhiều xã như Thủ Thừa, Tân Thạnh, Mộc Hóa, Bình Hiệp, Tân Hưng, Vĩnh Hưng và Cần Đước.

Theo kết quả ghi nhận từ mô hình trồng nấm ngoài đồng, cứ 100 kg rơm nguyên liệu có thể thu hoạch khoảng 10–12 kg nấm. Sau khi trừ chi phí, người sản xuất thu lợi nhuận khoảng 300.000–500.000 đồng cho mỗi 100 kg rơm sử dụng.

Mặc dù quy mô sản xuất không lớn, mô hình tạo thêm một sản phẩm thương mại từ nguồn nguyên liệu vốn có sẵn sau thu hoạch. Hiệu quả thực tế phụ thuộc vào năng suất nấm, giá bán, công chăm sóc và điều kiện thời tiết.

Ngoài trồng nấm, rơm còn được xử lý bằng phương pháp ủ chua hoặc bổ sung urê để làm thức ăn cho gia súc. Một phần khác được phối trộn với chế phẩm vi sinh nhằm tạo nguồn phân hữu cơ phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Các hình thức sử dụng này giúp mở rộng đầu ra cho rơm rạ, nhất là tại những vùng có nhu cầu nguyên liệu phục vụ chăn nuôi và trồng trọt.

Tuy nhiên, việc khai thác nguồn phụ phẩm này vẫn chịu ảnh hưởng lớn của mùa vụ. Trong vụ Đông Xuân, thời tiết khô ráo giúp người dân thuận lợi hơn khi thu gom và bán rơm, với mức thu nhập được ghi nhận khoảng 500.000–700.000 đồng/ha.

Ngược lại, vào vụ Hè Thu và Thu Đông, mưa nhiều khiến hoạt động thu gom, vận chuyển khó khăn. Một số khu vực ít thương lái thu mua nên người dân vẫn lựa chọn đốt rơm để nhanh chóng chuẩn bị đất cho vụ kế tiếp.

Giữ rơm rạ trên đồng, giảm chi phí và tăng lợi nhuận trồng lúa

Bên cạnh việc thu gom để sản xuất nấm và thức ăn chăn nuôi, một hướng khác đang được triển khai tại Tây Ninh là xử lý rơm rạ ngay trên ruộng để bổ sung chất hữu cơ cho đất.

Thay vì đốt bỏ, phần gốc rạ được xử lý bằng chế phẩm sinh học, sau đó cày vùi để thúc đẩy quá trình phân hủy. Theo kết quả các mô hình tại địa phương, phương thức này có thể giúp giảm khoảng 20–30% lượng phân bón hóa học sử dụng trong vụ sản xuất.

Cách làm này cũng được đưa vào mô hình canh tác lúa thông minh, phát thải thấp tại xã Tân Thạnh. Trong vụ Hè Thu 2026, mô hình được triển khai trên diện tích 2,5 ha, kết hợp xử lý rơm rạ bằng chế phẩm vi sinh, cơ giới hóa gieo sạ và điều chỉnh lượng phân bón.

Kết quả thu hoạch cho thấy năng suất lúa tươi đạt 7,28 tấn/ha, cao hơn ruộng đối chứng gần 400 kg/ha. Trong khi đó, tổng chi phí sản xuất giảm khoảng 5,9%, nhờ tiết giảm lượng giống gieo sạ và chi phí thuốc bảo vệ thực vật.

Với cùng mức giá bán lúa 6.000 đồng/kg, lợi nhuận của mô hình đạt gần 18,5 triệu đồng/ha, cao hơn ruộng đối chứng khoảng 3,95 triệu đồng, tương đương mức tăng 27,2%.

Đáng chú ý, lượng giống sử dụng giảm từ 100 kg xuống còn 60 kg/ha. Việc điều chỉnh phương thức gieo sạ, bón phân và quản lý đồng ruộng không chỉ giúp giảm chi phí mà còn góp phần cải thiện hiệu quả sử dụng vật tư nông nghiệp.

Ngoài kết quả kinh tế, số liệu đánh giá bước đầu cho thấy lượng phát thải khí nhà kính của mô hình giảm hơn 61% so với ruộng đối chứng. Đây là kết quả tại mô hình thử nghiệm, chưa đại diện cho toàn bộ diện tích sản xuất lúa trên địa bàn tỉnh.