Dự trữ ngoại hối giảm hơn 24 tỷ USD so với đỉnh: NHNN đã dùng "bộ đệm" vào việc gì?
Hơn 24 tỷ USD đã rời khỏi kho dự trữ ngoại hối kể từ mức đỉnh năm 2022. Nhưng điều đáng chú ý không nằm ở con số suy giảm, mà ở vai trò của khoản dự trữ này trong việc giữ ổn định tỷ giá và nền kinh tế suốt giai đoạn biến động vừa qua.
Dự trữ ngoại hối của Việt Nam hiện còn gần 87,6 tỷ USD, thấp hơn khoảng 24,2 tỷ USD so với mức kỷ lục hơn 111,8 tỷ USD được thiết lập vào tháng 1/2022. Sau hơn 4 năm, một trong những "tấm đệm" quan trọng nhất của nền kinh tế vẫn chưa trở lại vùng đỉnh cũ.
Theo dự thảo báo cáo tổng kết Nghị định 50/2014 của Ngân hàng Nhà nước (NHNN), phần lớn mức suy giảm này diễn ra trong năm 2022 - giai đoạn thị trường tài chính toàn cầu trải qua những biến động mạnh nhất trong nhiều năm.
Nhìn dài hạn, dự trữ ngoại hối của Việt Nam đã có một hành trình tăng trưởng đáng kể. Cuối năm 2014, quy mô dự trữ mới đạt 34,3 tỷ USD. Nhờ cán cân thanh toán thuận lợi và hoạt động mua ngoại tệ của NHNN, con số này tăng thêm hơn 77 tỷ USD, lên đỉnh hơn 111,8 tỷ USD vào đầu năm 2022.
Tuy nhiên, bước ngoặt xuất hiện khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) bước vào chu kỳ tăng lãi suất mạnh nhất nhiều thập kỷ. Đồng USD tăng giá, dòng vốn toàn cầu dịch chuyển và áp lực tỷ giá gia tăng tại nhiều nền kinh tế mới nổi, trong đó có Việt Nam.
Để ổn định thị trường ngoại hối và hạn chế biến động tỷ giá, NHNN đã phải bán ngoại tệ can thiệp thị trường. Kết quả là quy mô dự trữ ngoại hối giảm xuống còn 86,7 tỷ USD vào cuối năm 2022, tức giảm hơn 25 tỷ USD chỉ trong một năm.
Điều đáng chú ý là từ cuối năm 2022 đến nay, dự trữ ngoại hối gần như đi ngang quanh vùng 87 tỷ USD. Tính đến ngày 18/6/2026, quy mô dự trữ đạt gần 87,6 tỷ USD, chỉ cao hơn khoảng 900 triệu USD so với cuối năm 2022. Điều đó cho thấy áp lực lớn nhất đã qua, nhưng NHNN cũng chưa có điều kiện để tái tích lũy dự trữ với tốc độ mạnh như giai đoạn trước năm 2022.
Ở một góc nhìn khác, báo cáo của NHNN còn hé lộ sự thay đổi đáng chú ý trong dòng ngoại tệ của ngân sách nhà nước. Trước đây, ngân sách thường có thặng dư ngoại tệ và bán lại cho NHNN để bổ sung dự trữ quốc gia.
Nhưng những năm gần đây, xu hướng đã đảo chiều. Nguồn thu ngoại tệ không còn đủ đáp ứng nhu cầu chi trả nợ nước ngoài, đầu tư phát triển và nhập khẩu thiết bị. Điều đó khiến Bộ Tài chính có thời điểm phải mua ngoại tệ từ thị trường hoặc từ NHNN.
Nói cách khác, một nguồn cung ngoại tệ từng góp phần gia tăng dự trữ quốc gia nay đã không còn dồi dào như trước. Đây là yếu tố ít được chú ý nhưng có ảnh hưởng đáng kể tới khả năng tái tích lũy dự trữ ngoại hối trong tương lai.
Dù thấp hơn đỉnh lịch sử, mức dự trữ gần 87,6 tỷ USD hiện nay vẫn cao gấp khoảng 2,55 lần so với cuối năm 2014. Khoản dự trữ này tiếp tục đóng vai trò "bộ đệm" giúp NHNN ổn định tỷ giá, kiểm soát lạm phát và ứng phó với các cú sốc từ bên ngoài.
Với một nền kinh tế có độ mở thuộc nhóm cao nhất thế giới như Việt Nam, câu chuyện dự trữ ngoại hối không chỉ là một con số. Đó còn là thước đo phản ánh khả năng chống chịu của nền kinh tế trước những biến động toàn cầu ngày càng khó lường.
Nga Tran
