Lãi suất USD 0%, ngân hàng giữ chân ngoại tệ bằng cách nào?

Dù lãi suất tiền gửi USD được duy trì ở mức 0% từ năm 2016, hệ thống ngân hàng vẫn không mất nguồn ngoại tệ như nhiều lo ngại ban đầu. Ngược lại, lượng USD trong hệ thống vẫn được duy trì nhờ cơ chế điều hành tỷ giá linh hoạt và các quy định hạn chế găm giữ ngoại tệ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Việc đưa lãi suất USD về 0% nhằm giảm động lực nắm giữ ngoại tệ, tránh tình trạng “đô la hóa” và giữ ổn định vai trò của VND trong nền kinh tế.

Tuy nhiên, nhu cầu nắm giữ USD trên thực tế không biến mất mà chỉ thay đổi động cơ. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động, USD vẫn được xem là tài sản phòng thủ, đặc biệt khi chỉ số DXY tăng gần 3% lên quanh 100 điểm. Điều này tạo ra một dạng “lợi suất ngầm” từ kỳ vọng tỷ giá, thay thế cho lãi suất danh nghĩa bằng 0%. Vì vậy, người nắm giữ USD vẫn có động lực giữ ngoại tệ thay vì bán ra.

Trước thực tế đó, các ngân hàng chuyển sang mô hình linh hoạt hơn để “giữ chân” USD. Một trong những giải pháp phổ biến là cho phép khách hàng dùng USD làm tài sản đảm bảo để vay VND với lãi suất thấp, khoảng 1,8%/năm và kỳ hạn thường dưới 6 tháng. Cách làm này giúp khách hàng vừa giữ được USD, vừa có dòng tiền VND phục vụ kinh doanh, thay vì phải bán ngoại tệ rồi mua lại sau đó.

Mô hình này tạo ra cơ chế “xoay vốn hai chiều”, nơi khách hàng tận dụng được cả tỷ giá và thanh khoản. Họ không phải đánh đổi giữa việc giữ USD và sử dụng vốn, đồng thời tránh chi phí chuyển đổi hai lần. Với ngân hàng, đây là nguồn USD chi phí gần như bằng 0, giúp cải thiện thanh khoản ngoại tệ và mở rộng hoạt động kinh doanh liên quan.

Ở góc độ lợi nhuận, nghiệp vụ này còn giúp ngân hàng gia tăng biên lãi (NIM). Nguồn USD cầm cố có thể được sử dụng cho các giao dịch hoán đổi hoặc cho vay lại với lãi suất 3–5%, trong khi chi phí vốn gần như bằng 0%. Đồng thời, rủi ro được kiểm soát tốt vì tài sản đảm bảo là USD – một loại tài sản có tính thanh khoản cao và biến động thấp hơn nhiều so với các tài sản khác.

Tuy vậy, rủi ro không hoàn toàn biến mất. Một chuyên viên tín dụng tại nhóm ngân hàng Big 4 cho biết nếu lãi suất VND tăng, chi phí vay sẽ gia tăng theo, gây áp lực trả nợ. Ngược lại, nếu USD giảm giá, giá trị tài sản đảm bảo cũng suy giảm, làm tăng rủi ro cho cả khách hàng và ngân hàng.

Áp lực tỷ giá hiện cũng đang gia tăng trong bối cảnh quốc tế biến động. Theo Chứng khoán Vietcombank, xu hướng tăng của USD có thể tiếp tục khi căng thẳng địa chính trị chưa hạ nhiệt và Fed duy trì lãi suất cao. Điều này khiến tỷ giá USD/VND chịu áp lực, đồng thời gia tăng nhu cầu nắm giữ USD trong nền kinh tế.

Trước diễn biến đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã triển khai công cụ bán kỳ hạn USD 180 ngày với mức giá 26.850 VND/USD nhằm ổn định thị trường ngoại hối. Đây là lần thứ ba kể từ tháng 8/2025 cơ quan điều hành sử dụng biện pháp này, cho thấy áp lực tỷ giá không nhỏ.

Trong bối cảnh lãi suất USD bằng 0% nhưng nhu cầu nắm giữ ngoại tệ vẫn hiện hữu, hệ thống ngân hàng đang thích ứng bằng các công cụ linh hoạt hơn thay vì phụ thuộc vào lãi suất. Câu chuyện “giữ chân USD” vì vậy không nằm ở việc trả lãi, mà ở khả năng tạo ra giá trị sử dụng cho dòng tiền ngoại tệ trong một môi trường tài chính ngày càng phức tạp.