VN-Index rơi 115 điểm: cú sốc dầu hay cú chỉnh của thị trường?

Phiên giao dịch ngày 9/3/2026 đã trở thành một trong những ngày biến động mạnh nhất trong lịch sử thị trường chứng khoán Việt Nam. Kết phiên, VN-Index dừng ở 1.652,79 điểm, giảm hơn 115 điểm, tương đương 6,5% – mức giảm theo điểm số lớn nhất kể từ khi chỉ số này ra đời.

Áp lực bán tháo lan rộng trên toàn thị trường. Có tới 812 mã cổ phiếu giảm giá, trong đó 339 mã giảm kịch sàn, phản ánh trạng thái hoảng loạn rõ rệt của dòng tiền.

Không chỉ Việt Nam, thị trường tài chính châu Á cũng rung lắc mạnh. Tại Hàn Quốc, chỉ số KOSPI có thời điểm giảm tới 12,06%, buộc cơ quan quản lý phải kích hoạt cơ chế ngắt giao dịch (circuit breaker) để ngăn thị trường lao dốc quá nhanh.

Tuy nhiên, đằng sau cú rơi mạnh của VN-Index lần này không chỉ là câu chuyện tâm lý. Thị trường đang phản ứng với một loạt rủi ro mới của kinh tế toàn cầu.

Cú sốc dầu và nỗi lo lạm phát

Một trong những yếu tố lớn nhất gây áp lực lên thị trường tài chính toàn cầu hiện nay là biến động mạnh của thị trường năng lượng.

Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông khiến hoạt động vận chuyển dầu qua Strait of Hormuz – tuyến đường trung chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày – bị gián đoạn. Điều này khiến giá dầu thế giới tăng mạnh, có thời điểm tiến sát 115 USD/thùng.

Đối với thị trường tài chính, giá năng lượng tăng cao thường kéo theo lo ngại về lạm phát quay trở lại. Khi chi phí nhiên liệu tăng, áp lực nhanh chóng lan sang vận tải, sản xuất và tiêu dùng, buộc các ngân hàng trung ương phải thận trọng hơn với chính sách tiền tệ.

Với Việt Nam – nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh – giá dầu cao có thể sớm phản ánh vào chỉ số giá tiêu dùng (CPI). Một số chuyên gia cảnh báo nếu dầu duy trì ở vùng hiện tại, lạm phát có thể vượt 5%, tạo áp lực khiến mặt bằng lãi suất khó giảm thêm.

Trong bối cảnh đó, dòng tiền trên thị trường chứng khoán có xu hướng trở nên thận trọng hơn, đặc biệt khi định giá cổ phiếu đã tăng mạnh trong thời gian qua.

Sự trùng hợp đáng chú ý của ngày 9/3

Cú rơi của thị trường năm nay cũng gợi lại một ký ức đặc biệt.

Cách đây đúng 6 năm, vào ngày 9/3/2020, VN-Index từng giảm 6,28% – lần đầu tiên trong lịch sử chỉ số mất hơn 6% trong một phiên giao dịch.

Khi đó, nguyên nhân chủ yếu đến từ cú sốc của đại dịch COVID-19 khi các nền kinh tế đứng trước nguy cơ tê liệt.

Cùng thời điểm, thị trường năng lượng cũng rung chuyển sau khi Organization of the Petroleum Exporting Countries và Russia không đạt được thỏa thuận cắt giảm sản lượng, dẫn tới cuộc chiến giá dầu do Saudi Arabia khởi xướng.

Giá dầu Brent khi đó giảm gần 30% xuống khoảng 31 USD/thùng, trong khi dầu WTI lao dốc khoảng 27% xuống gần 30 USD/thùng.

Nói cách khác, cú rơi của thị trường năm 2020 phản ánh nỗi lo thiếu cầu khi hoạt động kinh tế toàn cầu suy yếu vì đại dịch.

Ngược lại, cú sốc hiện tại lại mang màu sắc khác: nỗi lo chi phí và lạm phát khi giá năng lượng tăng mạnh.

Sau cú giảm hơn 6%, thị trường thường diễn biến ra sao?

Dữ liệu lịch sử về các phiên giảm trên 6% của VN-Index cho thấy thị trường thường trải qua giai đoạn biến động mạnh trong ngắn hạn trước khi tìm được điểm cân bằng mới.

Trong 5 phiên giao dịch đầu tiên sau cú sốc, chỉ số hiếm khi phục hồi ngay lập tức. Thay vào đó, thị trường thường dao động trong trạng thái giằng co khi lực bán tháo dần được hấp thụ.

Thống kê cho thấy mức biến động trung bình trong giai đoạn này chỉ khoảng -0,08% đến +1,69%, dù xác suất xuất hiện các phiên tăng lại khá cao, dao động 40–80%, cho thấy dòng tiền bắt đáy thường xuất hiện khá sớm.

Khi kéo dài khung thời gian quan sát, xu hướng hồi phục trở nên rõ ràng hơn.

Sau khoảng 10 phiên giao dịch, phần lớn các trường hợp đều ghi nhận mức phục hồi đáng kể khi thị trường bước vào giai đoạn tái cân bằng. Trong một tháng, có tới 4/5 trường hợp VN-Index tăng trở lại, với mức tăng phổ biến 10–15%.

Sau ba tháng, toàn bộ các trường hợp trong lịch sử đều ghi nhận thị trường tăng, với biên độ từ 5,79% đến 28,31%.

Câu hỏi lớn của thị trường

Ngay cả cú giảm sâu ngày 9/3/2020 – sự kiện khiến thị trường mất nhiều thời gian ổn định nhất – cũng không phá vỡ quy luật này.

Sau khi tiếp tục giảm trong vài tuần, VN-Index đã tạo đáy quanh 650 điểm vào cuối tháng 3/2020, trước khi bước vào một chu kỳ tăng mạnh kéo dài gần hai năm, leo lên hơn 1.500 điểm vào đầu năm 2022.

Bởi vậy, sau cú lao dốc ngày 9/3 năm nay, câu hỏi lớn nhất đối với nhà đầu tư không chỉ là thị trường đã chạm đáy hay chưa.

Quan trọng hơn, liệu cú giảm này chỉ là một nhịp hoảng loạn ngắn hạn, hay là tín hiệu mở đầu cho một chu kỳ biến động mới của thị trường.

Với chứng khoán, câu trả lời cuối cùng – như thường lệ – chỉ có thể được xác nhận bằng thời gian.