VIS Rating cảnh báo rủi ro tài sản ngân hàng gia tăng trong nửa cuối 2026

Theo báo cáo cập nhật ngành ngân hàng công bố ngày 24/8, VIS Rating nhận định mức độ phân hóa trong hồ sơ tín nhiệm của các ngân hàng Việt Nam đã rõ nét hơn trong nửa đầu năm 2026. Mặt bằng lãi suất cao cùng điều kiện kinh doanh còn nhiều thách thức đang đồng thời tạo sức ép lên chi phí vốn, khả năng trả nợ của khách hàng và chất lượng tài sản.

Dấu hiệu đáng chú ý nằm ở diễn biến nợ quá hạn. VIS Rating ước tính tỷ lệ nợ quá hạn toàn ngành tăng từ 3,3% cuối năm 2025 lên 3,8% vào cuối tháng 6/2026, trong khi tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm 4 điểm phần trăm xuống 79%. Điều này cho thấy bộ đệm dự phòng đang chịu sức ép khi rủi ro tín dụng gia tăng.

Đáng chú ý, áp lực không còn tập trung chủ yếu ở các ngân hàng nhỏ. Tình trạng quá hạn trong phân khúc khách hàng cá nhân đã lan sang một số ngân hàng lớn, đặc biệt tại các khoản vay mua nhà và hộ kinh doanh. Lãi suất cao cùng đòn bẩy hộ gia đình gia tăng đang làm suy yếu khả năng trả nợ của nhóm khách hàng này.

Ở phía doanh nghiệp, rủi ro cũng xuất hiện rõ hơn tại một số lĩnh vực như bất động sản, thực phẩm - đồ uống và nông nghiệp. Chi phí tài chính và logistics tăng trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị kéo dài đang gây sức ép lên biên lợi nhuận và dòng tiền, qua đó làm tăng nguy cơ phát sinh các khoản vay quá hạn tại ngân hàng.

Dù vậy, mức độ ảnh hưởng không đồng đều giữa các tổ chức tín dụng. VIS Rating đánh giá Vietcombank và ACB vẫn duy trì chất lượng tài sản tương đối ổn định nhờ danh mục tín dụng đa dạng, tiêu chuẩn thẩm định thận trọng và tỷ trọng cho vay bất động sản rủi ro thấp. Khoảng cách về chất lượng tài sản vì thế tiếp tục là một yếu tố tạo ra sự phân hóa giữa các ngân hàng.

Trong nửa cuối năm, VIS Rating dự báo rủi ro tài sản toàn ngành vẫn ở mức cao khi lãi suất neo cao. Áp lực được cho là rõ nét hơn tại những ngân hàng có tỷ trọng cho vay bán lẻ lớn hoặc tăng trưởng nhanh tín dụng bất động sản, bởi đây là những phân khúc nhạy cảm hơn với chi phí vốn và khả năng trả nợ của khách hàng.

Áp lực tín dụng cũng diễn ra đồng thời với bài toán huy động vốn. Khi tín dụng dài hạn tăng nhanh, các ngân hàng phải cạnh tranh mạnh hơn để duy trì nguồn tiền gửi, trong khi lợi thế CASA tiếp tục tập trung ở nhóm ngân hàng quốc doanh và các ngân hàng lớn có nền tảng huy động tốt.

Một số ngân hàng như Techcombank, ACB và HDBank được kỳ vọng có thêm dư địa giảm áp lực chi phí vốn nhờ đa dạng hóa nguồn huy động, trong đó có các khoản vay nước ngoài kỳ hạn dài. Ngược lại, nhóm ngân hàng nhỏ và vừa vẫn đối mặt rủi ro thanh khoản cao hơn khi phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn liên ngân hàng ngắn hạn trong lúc tín dụng tăng trưởng mạnh.

Sức ép từ chất lượng tài sản và chi phí vốn cuối cùng phản ánh vào lợi nhuận, nhưng mức độ tác động cũng đang phân hóa. Big4 và nhóm ngân hàng lớn có lợi thế nhờ nền tảng huy động vững chắc, khả năng điều chỉnh lãi suất cho vay và quy mô khách hàng, qua đó có nhiều dư địa hơn để hấp thụ chi phí vốn gia tăng.

Một số ngân hàng còn chủ động dịch chuyển cơ cấu tín dụng sang những phân khúc có lợi suất cao hơn. MB và HDBank đẩy mạnh cho vay bất động sản dài hạn, Techcombank tăng cho vay bán lẻ tín chấp, trong khi Vietcombank và VietinBank có khả năng điều chỉnh lãi suất cho vay nhanh hơn. Nguồn thu phí từ hoạt động ngân hàng đầu tư cũng trở thành điểm tựa bổ sung cho lợi nhuận của một số ngân hàng tư nhân lớn.

Ngược lại, nhóm ngân hàng nhỏ chịu sức ép kép khi chi phí huy động tăng nhưng khả năng chuyển phần chi phí này sang lãi suất cho vay hạn chế hơn. NIM thu hẹp cùng chi phí tín dụng gia tăng khiến dư địa cải thiện lợi nhuận của nhóm này mỏng hơn, qua đó làm khoảng cách hiệu quả kinh doanh giữa các ngân hàng tiếp tục nới rộng.

VIS Rating cho rằng sự phân hóa nhiều khả năng còn duy trì trong nửa cuối năm 2026, với ba biến số chính là chất lượng tài sản, huy động vốn và thanh khoản. Trong bối cảnh tín dụng tiếp tục tăng cao nhưng các ngân hàng vẫn chi trả cổ tức tiền mặt, bộ đệm vốn để hấp thụ tổn thất của toàn ngành được dự báo chưa thực sự dồi dào.

Như vậy, câu chuyện của ngành ngân hàng trong nửa cuối năm không chỉ nằm ở tốc độ tăng trưởng tín dụng hay lợi nhuận. Khi mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cao, chất lượng tăng trưởng tín dụng và khả năng kiểm soát chi phí vốn sẽ trở thành yếu tố quyết định mức độ phân hóa giữa các ngân hàng.