Sóng gió Trung Đông đẩy giá năng lượng tăng, Nga có thể hưởng lợi
Gián đoạn nguồn cung dầu khí tại Trung Đông đang khiến thị trường năng lượng toàn cầu rung lắc. Trong bối cảnh đó, Nga có thể tận dụng cơ hội để gia tăng nguồn thu, dù triển vọng còn phụ thuộc lớn vào diễn biến xung đột.
Ngày 4/3, nguồn tin của Reuters cho biết khoảng 9,5 triệu thùng dầu thô Nga đang nằm trên các tàu gần vùng biển Ấn Độ và có thể cập cảng nước này trong vài tuần tới. Dù điểm đến ban đầu của lô hàng không được tiết lộ, các nguồn tin cho biết Moskva sẵn sàng chuyển hướng sang thị trường Nam Á để bù đắp phần nguồn cung Trung Đông bị gián đoạn.
Động thái này phản ánh cách thị trường năng lượng đang điều chỉnh nhanh trước các cú sốc địa chính trị.
Nhu cầu châu Á có thể dịch chuyển
Ấn Độ là một trong những quốc gia dễ tổn thương nhất trước biến động nguồn cung. Lượng dầu thô dự trữ chiến lược của nước này chỉ đủ dùng trong khoảng 25 ngày, trong khi tồn kho các sản phẩm nhiên liệu tại các nhà máy lọc dầu cũng ở mức hạn chế.
Một nguồn tin trong chính phủ Ấn Độ cho biết New Delhi đang xem xét các phương án thay thế nếu xung đột tại Trung Đông kéo dài hơn 10–15 ngày. Trong bối cảnh đó, nguồn dầu từ Nga có thể trở thành lựa chọn linh hoạt để bù đắp phần thiếu hụt.
Không chỉ Ấn Độ, Trung Quốc – quốc gia nhập khẩu năng lượng lớn nhất thế giới – cũng có nguy cơ chịu tác động đáng kể. Theo phân tích của Financial Times, căng thẳng tại Trung Đông có thể khiến Bắc Kinh xích lại gần Moskva hơn về mặt năng lượng.
Hiện Trung Quốc mua khoảng 13% dầu thô từ Iran, trong khi gần 30% lượng dầu và 25% khí đốt nhập khẩu của nước này phải đi qua eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng huyết mạch của thế giới. Sau các cuộc tập kích quân sự của Mỹ và Israel vào Iran cuối tuần trước, hoạt động vận tải qua khu vực này đã bị đình trệ đáng kể.
Nếu gián đoạn kéo dài, nhu cầu tìm kiếm nguồn cung thay thế từ Nga nhiều khả năng sẽ gia tăng.
Giá năng lượng tăng tạo dư địa cho Moskva
Những biến động trên thị trường dầu khí vài ngày qua cũng đang cải thiện đáng kể vị thế tài chính của Nga.
Theo AP, giá dầu xuất khẩu của Nga đã tăng từ dưới 40 USD mỗi thùng vào tháng 12/2025 lên khoảng 62 USD hiện nay, khi lo ngại chiến sự và rủi ro hàng hải tại Vùng Vịnh khiến thị trường năng lượng trở nên căng thẳng hơn.
Dù vẫn giao dịch thấp hơn so với dầu Brent (khoảng 84 USD mỗi thùng), mức giá hiện tại đã vượt ngưỡng 59 USD mà Bộ Tài chính Nga sử dụng để xây dựng kế hoạch ngân sách năm 2026. Trong bối cảnh thuế từ dầu và khí đốt chiếm khoảng 30% ngân sách, bất kỳ sự cải thiện nào của giá năng lượng đều có ý nghĩa lớn đối với Moskva.
Cạnh tranh trên thị trường khí đốt cũng đang gia tăng sau khi Qatar – một trong những nhà cung cấp LNG lớn nhất thế giới – tạm dừng sản xuất. Điều này khiến các lô hàng LNG còn lại, bao gồm nguồn cung từ Nga, trở nên hấp dẫn hơn.
Lợi ích đến trong bối cảnh tài khóa chịu áp lực
Tuy vậy, những tín hiệu tích cực hiện tại xuất hiện trong bối cảnh ngân sách Nga vẫn đối mặt nhiều thách thức.
Theo số liệu của Bộ Tài chính Nga, nguồn thu từ dầu khí trong tháng 1 chỉ đạt 393 tỷ ruble (khoảng 5 tỷ USD) – mức thấp nhất trong bốn năm. Cùng thời gian, thâm hụt ngân sách tháng đầu năm lên tới 1.700 tỷ ruble (21,8 tỷ USD), mức kỷ lục trong nhiều năm.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc Mỹ và Liên minh châu Âu siết chặt các biện pháp trừng phạt, đặc biệt đối với hoạt động của cái gọi là “đội tàu bóng tối” – mạng lưới tàu chở dầu có chủ sở hữu mập mờ được sử dụng để né các lệnh hạn chế thương mại.
Trong bối cảnh đó, sự phục hồi của giá năng lượng có thể giúp Moskva giảm bớt áp lực tài khóa.
“Nga là bên hưởng lợi lớn từ biến động năng lượng liên quan đến xung đột. Giá dầu tăng đồng nghĩa nguồn thu của chính phủ lớn hơn”, ông Simone Tagliapietra, chuyên gia năng lượng tại viện nghiên cứu Bruegel ở Brussels, nhận định.
Amena Bakr, nhà phân tích Trung Đông và OPEC+ tại Kpler, cũng cho rằng khi nguồn dầu Trung Đông đối mặt gián đoạn logistics, Ấn Độ và Trung Quốc đều có động lực lớn hơn để tăng phụ thuộc vào nguồn cung từ Nga.
Thị trường vẫn phụ thuộc vào eo biển Hormuz
Tuy nhiên, mức độ hưởng lợi của Nga vẫn phụ thuộc lớn vào diễn biến tại eo biển Hormuz, nút thắt quan trọng của thương mại năng lượng toàn cầu.
Theo Alexandra Prokopenko, chuyên gia kinh tế Nga tại Carnegie Russia Eurasia Center, nếu xung đột sớm hạ nhiệt và hoạt động vận tải nhanh chóng được khôi phục, giá Brent có thể quay về khoảng 65 USD mỗi thùng. Trong kịch bản này, đợt tăng giá hiện tại chỉ mang tính ngắn hạn và không thay đổi đáng kể bức tranh ngân sách của Nga.
Một kịch bản trung gian – khi một phần hoạt động vận tải được nối lại và giá dầu ổn định quanh 80 USD mỗi thùng – có thể mang lại “hỗ trợ tài khóa” đáng kể cho Moskva, tùy thuộc vào thời gian duy trì mức giá này.
Trong trường hợp cực đoan hơn, nếu việc phong tỏa Hormuz kéo dài và các cơ sở năng lượng trong khu vực bị tấn công, giá dầu có thể lên tới 108 USD mỗi thùng. Khi đó, hệ quả sẽ lan rộng sang toàn bộ nền kinh tế toàn cầu, với nguy cơ lạm phát tăng mạnh và châu Âu đối mặt rủi ro suy thoái.
Châu Âu trước bài toán năng lượng mới
Biến động năng lượng cũng đang làm dấy lên những câu hỏi mới tại châu Âu về kế hoạch cắt giảm hoàn toàn nhập khẩu LNG từ Nga vào năm 2027.
Theo Chris Weafer, CEO hãng tư vấn Macro-Advisory Ltd, nếu nguồn cung LNG từ Vùng Vịnh gián đoạn trong vài tuần, một số nước châu Âu có thể kêu gọi tạm dừng kế hoạch cấm mua mới khí đốt Nga.
Hiện mỗi tháng Bỉ, Pháp, Hà Lan và Tây Ban Nha vẫn nhập khoảng 2 tỷ m3 LNG từ Nga, trong khi Hungary mua thêm khoảng 2 tỷ m3 khí đốt qua đường ống Turkstream. Tổng cộng, lượng khí này có thể đạt 48 tỷ m3 trong năm nay, tương đương khoảng 15% nhu cầu khí đốt của châu Âu.
Theo các chuyên gia, khối lượng này không dễ dàng thay thế nếu thị trường LNG toàn cầu trở nên thắt chặt hơn.
Khi dòng chảy năng lượng dịch chuyển
Trong ngắn hạn, biến động tại Trung Đông đang tạo ra cơ hội tài khóa tạm thời cho Nga, khi giá dầu và khí đốt tăng giúp cải thiện nguồn thu ngân sách.
Tuy nhiên, lợi ích này phụ thuộc gần như hoàn toàn vào diễn biến địa chính trị và khả năng khôi phục dòng chảy năng lượng qua Hormuz. Nếu căng thẳng nhanh chóng lắng dịu, thị trường có thể sớm quay về trạng thái cân bằng trước đó.
Nói cách khác, lợi thế hiện tại của Moskva có thể chỉ là một “cửa sổ” ngắn hạn trong chu kỳ biến động của thị trường năng lượng toàn cầu.
Vương Anh
