Châu Á đẩy mạnh mua dầu Nga khi khủng hoảng năng lượng leo thang

Diễn biến này xuất phát từ những gián đoạn tại Trung Đông, đặc biệt là khu vực eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển quan trọng của dầu mỏ toàn cầu. Căng thẳng leo thang cùng sự tham gia của lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn đã làm gia tăng rủi ro đối với hoạt động vận tải năng lượng, đẩy nhiều quốc gia châu Á vào tình trạng thiếu hụt nguồn cung.

Trong bối cảnh đó, Mỹ đã tạm thời nới lỏng các biện pháp trừng phạt đối với dầu Nga đang trên đường vận chuyển, ban đầu áp dụng cho Ấn Độ và sau đó mở rộng ra các thị trường khác. Động thái này đã mở ra cơ hội để nhiều quốc gia châu Á tiếp cận nguồn dầu giá chiết khấu từ Nga.

Trước khi xung đột bùng phát, các khách hàng lớn của dầu Nga gồm Trung Quốc, Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, nhiều quốc gia Đông Nam Á như Philippines, Indonesia, Thái Lan và Việt Nam cũng bắt đầu gia nhập cuộc đua tìm kiếm nguồn cung này.

Đáng chú ý, Philippines – một đồng minh lâu năm của Mỹ – đã nhập khẩu dầu Nga lần đầu tiên sau 5 năm, chỉ ít ngày sau khi tuyên bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng. Quốc gia này hiện phụ thuộc tới 97% lượng dầu nhập khẩu bằng đường biển từ Trung Đông, khiến nền kinh tế dễ tổn thương trước các cú sốc nguồn cung.

Tuy nhiên, nguồn dầu Nga trên thị trường không còn dồi dào. Theo dữ liệu từ Kpler, chỉ còn khoảng 126 triệu thùng dầu Nga đang được vận chuyển trên biển, trong khi nhu cầu từ các nền kinh tế lớn vẫn ở mức cao. Riêng Ấn Độ tiêu thụ khoảng 5,5–6 triệu thùng dầu mỗi ngày.

Chuyên gia Muyu Xu của Kpler nhận định, thách thức lớn nhất hiện nay không phải là nhu cầu mà là nguồn cung khả dụng, khi nhiều lô hàng đã được đặt mua trước đó.

Tác động của khủng hoảng năng lượng đang lan rộng sang nhiều lĩnh vực kinh tế. Tại Philippines, các hãng hàng không đã phải tính toán phân bổ nhiên liệu, trong khi người dân phải xếp hàng dài tại các trạm xăng. Chính phủ nước này cũng đã triển khai các gói hỗ trợ cho các nhóm chịu ảnh hưởng.

Trong khi đó, Việt Nam đã tăng cường hợp tác năng lượng với Nga, với các thỏa thuận về dầu khí và năng lượng hạt nhân được ký kết trong chuyến thăm Moskva của Thủ tướng Phạm Minh Chính vào cuối tháng 3. Indonesia cũng đang mở rộng danh sách đối tác năng lượng nhằm củng cố dự trữ.

Ở chiều ngược lại, Trung Quốc và Ấn Độ được đánh giá có lợi thế lớn trong cuộc cạnh tranh nguồn dầu Nga. Nhập khẩu dầu Nga của Ấn Độ đã tăng lên khoảng 1,9 triệu thùng/ngày trong tháng 3, gần gấp đôi so với trước khi xung đột leo thang. Trung Quốc cũng sở hữu kho dự trữ dầu khổng lồ, với khoảng 1,2 tỷ thùng, tương đương gần 4 tháng nhập khẩu.

Theo ông Sam Reynolds, chuyên gia tại Viện Phân tích Kinh tế và Tài chính Năng lượng (IEEFA), trong bối cảnh khủng hoảng hiện nay, các quốc gia đang ưu tiên đảm bảo nguồn cung hơn là các yếu tố chính trị, khiến dầu Nga trở thành lựa chọn hấp dẫn.

Diễn biến này cho thấy trật tự năng lượng toàn cầu đang có sự dịch chuyển rõ rệt, khi các quốc gia châu Á ngày càng chủ động tìm kiếm nguồn cung thay thế để giảm thiểu rủi ro từ các điểm nghẽn địa chính trị.