Phụ thuộc 90% dầu Trung Đông, Nhật Bản chuẩn bị tung kho dự trữ

Chính phủ Japan đang chuẩn bị cho kịch bản giải phóng kho dự trữ dầu chiến lược trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông gia tăng, đặc biệt khi nguy cơ gián đoạn vận chuyển qua Strait of Hormuz – tuyến vận tải năng lượng then chốt của nước này – ngày càng lớn. Tuy nhiên, Tokyo cho biết quyết định chính thức vẫn chưa được đưa ra và các cơ quan chức năng đang theo dõi sát diễn biến thị trường năng lượng toàn cầu.

Chuẩn bị phương án giải phóng dầu dự trữ

Theo thông tin từ Nikkei, Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI) đã yêu cầu hệ thống kho dự trữ dầu quốc gia sẵn sàng cho phương án giải phóng dầu nếu nguồn cung bị gián đoạn.

Tuy vậy, ông Minoru Kihara cho biết hiện chính phủ chưa đưa ra quyết định cuối cùng về việc sử dụng nguồn dự trữ chiến lược.

Một quan chức cấp cao của METI cho biết Tokyo đang triển khai nhiều biện pháp nhằm đảm bảo khả năng phản ứng nhanh trước rủi ro nguồn cung năng lượng. Các cơ quan chức năng hiện theo dõi chặt chẽ nhiều yếu tố như lượng tồn kho tại các nhà máy lọc dầu trong nước, hoạt động của tàu chở dầu trên các tuyến vận tải quốc tế và biến động giá năng lượng.

Động thái của Nhật Bản diễn ra trong bối cảnh các bộ trưởng tài chính thuộc Group of Seven tuyên bố sẵn sàng sử dụng các công cụ cần thiết để ổn định thị trường năng lượng toàn cầu, bao gồm khả năng giải phóng kho dự trữ dầu nếu cần thiết.

Phụ thuộc lớn vào dầu Trung Đông

Nhật Bản là một trong những nền kinh tế phụ thuộc lớn nhất vào dầu mỏ từ Trung Đông. Theo dữ liệu của chính phủ, hơn 90% lượng dầu thô nhập khẩu của nước này đến từ khu vực Trung Đông, và phần lớn phải đi qua eo biển Hormuz.

Tuyến hàng hải chiến lược này hiện đối mặt với nguy cơ gián đoạn khi Iran tuyên bố cấm tàu chở dầu đi qua trong bối cảnh căng thẳng quân sự leo thang tại khu vực.

Do khoảng cách địa lý, các tàu chở dầu thường mất khoảng 20–25 ngày để vận chuyển dầu từ Trung Đông đến Nhật Bản. Điều đó đồng nghĩa với việc ngay cả khi tuyến vận tải bị gián đoạn, tác động đến nguồn cung trong nước cũng sẽ xuất hiện sau một khoảng thời gian nhất định.

Tuy nhiên, trong trường hợp khủng hoảng kéo dài, nguy cơ thiếu hụt năng lượng vẫn có thể trở thành thách thức lớn đối với nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu như Nhật Bản.

Kho dự trữ đủ cho hơn 8 tháng tiêu thụ

Để giảm thiểu rủi ro nguồn cung, Nhật Bản duy trì hệ thống dự trữ dầu chiến lược lớn hàng đầu thế giới. Hiện nước này có 10 cơ sở dự trữ dầu quốc gia do Japan Organization for Metals and Energy Security quản lý, bên cạnh các kho dự trữ của doanh nghiệp tư nhân.

Tính đến cuối tháng 12, tổng lượng dầu thô và sản phẩm dầu mỏ của khu vực công và tư nhân đủ đáp ứng khoảng 254 ngày tiêu thụ trong nước, tương đương hơn tám tháng nhu cầu năng lượng.

Trước đó, khi xung đột giữa Russia và Ukraine bùng phát năm 2022, Nhật Bản đã phối hợp với International Energy Agency để giải phóng khoảng 22,5 triệu thùng dầu từ kho dự trữ, tương đương nhu cầu tiêu thụ trong khoảng 11–12 ngày.

Trong kịch bản hiện tại, việc giải phóng dầu dự trữ có thể tiếp tục được thực hiện theo cơ chế phối hợp quốc tế. Tuy nhiên, nếu nguồn cung trong nước bị siết chặt, Tokyo cũng có thể cân nhắc hành động đơn phương.

Nguy cơ lan sang ngành hóa dầu

Không chỉ đối mặt rủi ro về dầu thô, Nhật Bản còn phụ thuộc vào nguồn cung naphtha – sản phẩm trung gian từ quá trình lọc dầu – để phục vụ ngành hóa dầu.

Naphtha là nguyên liệu quan trọng trong sản xuất các hóa chất cơ bản như ethylene. Vì vậy, bất kỳ sự gián đoạn nào trong nguồn cung naphtha cũng có thể ảnh hưởng đến chuỗi sản xuất hóa chất và nhựa của Nhật Bản.

Lo ngại về nguy cơ khủng hoảng năng lượng đã khiến giá dầu thô West Texas Intermediate có thời điểm vượt 110 USD/thùng trong phiên giao dịch đầu tuần – mức cao nhất trong gần bốn năm.

Diễn biến này làm gia tăng áp lực đối với các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu năng lượng, trong đó Nhật Bản được xem là một trong những quốc gia dễ bị tổn thương nhất nếu chuỗi cung ứng dầu mỏ tại Trung Đông bị gián đoạn.