Từ Trung Đông đến châu Á: Hiệu ứng domino đang lan trên thị trường năng lượng

Năng lượng toàn cầu bước vào trạng thái phòng thủ

Xung đột giữa Mỹ – Israel và Iran đã bước sang ngày thứ sáu mà chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Những tín hiệu từ Washington và Tel Aviv cho thấy chiến dịch quân sự có thể còn kéo dài, trong khi các điểm nghẽn năng lượng tại Trung Đông bắt đầu xuất hiện rõ rệt hơn.

Thị trường phản ứng gần như ngay lập tức. Dầu Brent tăng liên tiếp nhiều phiên, vượt mốc 85 USD/thùng, còn dầu WTI lên mức cao nhất kể từ giữa năm 2024. Giá khí đốt tại châu Âu cũng bật tăng mạnh chỉ trong vài ngày, phản ánh tâm lý lo ngại rằng chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu có thể bước vào một giai đoạn căng thẳng mới.

Ở góc nhìn chu kỳ, những biến động hiện tại chưa đủ để tạo ra một cú sốc năng lượng tương tự giai đoạn 2022. Tuy nhiên, các phản ứng chính sách từ nhiều quốc gia cho thấy thị trường đang chuyển dần sang trạng thái phòng thủ.

Những vết nứt đầu tiên trong chuỗi cung ứng

Một phần áp lực đến từ nguy cơ gián đoạn tại eo biển Hormuz – tuyến vận tải chiến lược của thị trường dầu mỏ toàn cầu. Khi lưu thông tàu chở dầu bị hạn chế, các quốc gia sản xuất bắt đầu đối mặt với bài toán lưu trữ và vận chuyển.

Iraq đã phải giảm khoảng 1,5 triệu thùng dầu mỗi ngày khi các kho chứa dần đầy vì không có tàu đến nhận hàng. Qatar cũng tạm dừng sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) khi tàu vận chuyển không thể đi qua tuyến đường biển này.

Nếu tình trạng tắc nghẽn kéo dài, các nhà phân tích cho rằng Kuwait và UAE có thể là những quốc gia tiếp theo buộc phải điều chỉnh nguồn cung. Khi không gian lưu trữ thu hẹp, việc giảm sản lượng thường là lựa chọn gần như không thể tránh khỏi.

Các quốc gia bắt đầu giữ nguồn cung trong nước

Trong bối cảnh rủi ro tăng lên, nhiều nền kinh tế lớn tại châu Á đã nhanh chóng ưu tiên thị trường nội địa.

Trung Quốc được cho là đã yêu cầu các nhà máy lọc dầu tạm dừng ký hợp đồng xuất khẩu nhiên liệu mới và cân nhắc hủy một số lô hàng đã cam kết. Động thái này không phải quá bất thường với Bắc Kinh, khi xuất khẩu xăng dầu vốn đã được kiểm soát thông qua hệ thống hạn ngạch. Tuy nhiên, trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu nhạy cảm, việc hạn chế xuất khẩu có thể khiến thị trường khu vực thêm thắt chặt.

Nhật Bản cũng hủy một số lô hàng nhiên liệu dự kiến xuất khẩu trong tháng 3 để đảm bảo nhu cầu nội địa. Quốc gia này phụ thuộc hơn 90% dầu nhập khẩu từ Trung Đông, khiến bất kỳ gián đoạn nào tại khu vực cũng nhanh chóng tạo ra áp lực.

Thái Lan lựa chọn cách tiếp cận tương tự khi tạm dừng xuất khẩu nhiên liệu tinh chế, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp tăng mức dự trữ bắt buộc. Các biện pháp tiết kiệm năng lượng cũng đang được cân nhắc nếu giá dầu tiếp tục leo thang.

Doanh nghiệp giảm công suất, chuỗi cung ứng thận trọng hơn

Ở cấp độ doanh nghiệp, phản ứng thận trọng cũng đang xuất hiện.

Một số nhà máy lọc hóa dầu tại Ấn Độ, Hàn Quốc và Đông Nam Á đã giảm công suất hoặc kích hoạt điều khoản bất khả kháng do thiếu nguyên liệu đầu vào. Khi dòng chảy năng lượng qua Trung Đông gặp trục trặc, nhiều chuỗi sản xuất hóa dầu tại châu Á lập tức chịu tác động.

Đây là phản ứng khá điển hình trong các giai đoạn thị trường biến động: doanh nghiệp giảm nhịp sản xuất để hạn chế rủi ro, chờ tín hiệu rõ ràng hơn từ nguồn cung.

Cuộc dịch chuyển nguồn dầu có thể bắt đầu

Song song với đó, một dòng chảy năng lượng khác đang dần hình thành.

Các nhà máy lọc dầu Ấn Độ đã mua thêm hàng chục triệu thùng dầu thô từ Nga trong vài ngày gần đây. Moskva cũng phát tín hiệu sẵn sàng tăng nguồn cung cho các khách hàng lớn tại châu Á.

Trung Quốc, dù quan tâm đến nguồn dầu giá rẻ này, vẫn giữ thái độ thận trọng khi lượng dự trữ trong nước hiện còn tương đối dồi dào. Một số thương nhân cho rằng Bắc Kinh có thể chờ thêm diễn biến từ Trung Đông trước khi điều chỉnh chiến lược nhập khẩu.

Một giai đoạn nhạy cảm của thị trường năng lượng

Các nền kinh tế lớn tại châu Âu cũng bắt đầu theo dõi sát diễn biến. Giá khí đốt tăng mạnh khiến nhiều chính phủ lo ngại kịch bản lặp lại cuộc khủng hoảng năng lượng cách đây vài năm.

Tuy vậy, bức tranh hiện tại vẫn chưa hoàn toàn tiêu cực. Nguồn LNG từ Mỹ giúp châu Âu giảm đáng kể sự phụ thuộc vào Trung Đông, trong khi thị trường dầu vẫn còn một số dư địa từ các nguồn cung ngoài khu vực.

Điều đáng chú ý hơn có lẽ là tốc độ phản ứng của các chính phủ và doanh nghiệp. Những biện pháp giữ nguồn cung, tăng dự trữ và giảm công suất sản xuất cho thấy thị trường đang chuẩn bị cho một kịch bản kéo dài.

Nếu xung đột được kiểm soát trong thời gian ngắn, các biến động hiện nay có thể chỉ là một cú sốc tạm thời của chuỗi cung ứng. Nhưng nếu căng thẳng tiếp tục leo thang, thị trường năng lượng toàn cầu có thể bước vào một giai đoạn điều chỉnh sâu hơn – với tác động lan sang lạm phát và tăng trưởng kinh tế trong các tháng tới.