IEA cảnh báo “tích trữ nhiên liệu” có thể khiến khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng hơn

Phát biểu với Financial Times, ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành IEA, nhấn mạnh việc hạn chế xuất khẩu các sản phẩm như xăng, dầu diesel và nhiên liệu bay sẽ làm gia tăng cú sốc nguồn cung, trong khi thị trường đang chịu áp lực lớn từ gián đoạn vận chuyển. Ông kêu gọi các quốc gia tránh những biện pháp mang tính đơn phương, vì có thể gây tác động dây chuyền đến các đối tác và làm trầm trọng thêm tình hình.

Theo IEA, tuyến vận tải qua Eo biển Hormuz – nơi vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu – đang bị gián đoạn nghiêm trọng do căng thẳng địa chính trị. Nếu tình trạng này kéo dài, lượng dầu và sản phẩm dầu mỏ thiếu hụt trong tháng 4 có thể gấp đôi so với tháng 3.

Dữ liệu cũng cho thấy xu hướng tích trữ năng lượng đang gia tăng. Tồn kho dầu của Mỹ tăng khoảng 5% so với cùng kỳ năm trước, trong khi dự trữ của Trung Quốc có thể đạt khoảng 1,3 tỷ thùng trong tháng 4. Theo IEA, điều này có thể làm suy yếu nỗ lực giải phóng khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp nhằm ổn định thị trường.

Cảnh báo của IEA được cho là hướng tới một số nền kinh tế lớn tại châu Á. Trung Quốc hiện đã tạm dừng xuất khẩu nhiên liệu tinh chế sau hơn 5 tuần xung đột, trong khi Ấn Độ áp dụng mức thuế xuất khẩu cao hơn. Ông Birol lưu ý các quốc gia sở hữu công suất lọc dầu lớn cần cân nhắc lại chính sách để tránh gây thiếu hụt nguồn cung khu vực.

Tại Mỹ, dù Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright đã loại trừ khả năng cấm xuất khẩu dầu thô, nhưng vẫn chưa có cam kết rõ ràng đối với các sản phẩm nhiên liệu tinh chế, trong bối cảnh giá xăng đã vượt 4 USD/gallon và một số khu vực đối mặt nguy cơ thiếu nhiên liệu bay.

IEA cho biết khủng hoảng hiện đang tác động rõ nhất tại châu Á, nơi một số quốc gia đã phải áp dụng phân phối nhiên liệu theo định mức. Tại châu Âu, nguồn cung vẫn ổn định hơn, nhưng có nguy cơ chịu ảnh hưởng nếu gián đoạn tại Trung Đông kéo dài.

Ngoài ra, khoảng 72 cơ sở năng lượng trong khu vực đã bị hư hại, trong đó gần một phần ba chịu thiệt hại nghiêm trọng. Để ứng phó, Saudi Arabia đã chuyển hướng hơn 2/3 lượng dầu xuất khẩu sang Biển Đỏ thông qua hệ thống đường ống nhằm tránh khu vực Hormuz.

Về dài hạn, ông Birol nhận định cuộc khủng hoảng hiện tại có thể tái định hình hệ thống năng lượng toàn cầu, tương tự các cú sốc dầu mỏ trong thập niên 1970 hay giai đoạn sau xung đột Nga – Ukraine năm 2022. Xu hướng chuyển dịch sang năng lượng tái tạo, điện hạt nhân và xe điện được dự báo sẽ tăng tốc, trong khi một số quốc gia có thể quay lại sử dụng than như giải pháp ngắn hạn.

Trong bối cảnh bất ổn gia tăng, IEA nhấn mạnh việc phối hợp chính sách giữa các quốc gia sẽ là yếu tố then chốt để hạn chế tác động lan rộng của cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay.