Loạt quốc gia kích hoạt “lá chắn” năng lượng

Theo cảnh báo từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), khoảng 11 triệu thùng dầu/ngày và 140 tỷ m³ khí đốt đã bị gián đoạn, tạo ra “nút thắt năng lượng” với tác động lan rộng tới lạm phát, chi phí sản xuất và tăng trưởng toàn cầu. Quy mô ảnh hưởng được đánh giá vượt qua nhiều cú sốc năng lượng trong quá khứ.

Trước tình hình đó, các biện pháp ứng phó được triển khai nhanh và đa dạng. IEA đã phối hợp giải phóng khoảng 400 triệu thùng dầu từ dự trữ chiến lược – mức can thiệp lớn chưa từng có. Tuy nhiên, đây chủ yếu là giải pháp ngắn hạn, trong khi rủi ro nguồn cung vẫn hiện hữu.

Ở cấp quốc gia, cách tiếp cận cho thấy sự khác biệt rõ rệt. Hàn Quốc và Hungary áp dụng cơ chế giá trần để kiểm soát thị trường; Slovenia hạn chế lượng nhiên liệu mua mỗi ngày nhằm tiết giảm tiêu dùng; trong khi nhiều nước châu Âu kết hợp giảm thuế, trợ giá và kiểm soát tần suất điều chỉnh giá để giảm sốc tâm lý.

Tại châu Á, nơi chịu ảnh hưởng trực tiếp từ tuyến Hormuz, các biện pháp mang tính phòng thủ rõ nét hơn: từ hạn mức tiêu dùng, điều chỉnh giờ làm việc đến tăng cường dự trữ năng lượng. Nhật Bản và Hàn Quốc đồng thời sử dụng cả công cụ giá và dự trữ để giữ ổn định thị trường nội địa.

Trong bức tranh đó, Việt Nam với đặc điểm nhập khẩu ròng xăng dầu cũng chịu tác động trực tiếp từ biến động giá thế giới. Tuy nhiên, việc điều hành được triển khai sớm và đồng bộ đã giúp nguồn cung trong nước cơ bản ổn định, không xảy ra gián đoạn diện rộng.

Kết luận số 14-KL/TW của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu sử dụng linh hoạt các công cụ tài khóa, tiền tệ và quản lý giá để ứng phó với biến động năng lượng. Trên thực tế, việc điều hành giá xăng dầu thời gian qua đã kết hợp giữa Quỹ Bình ổn, thuế – phí và điều tiết nguồn cung, giúp hạn chế các cú sốc giá quá mạnh.

So với nhiều quốc gia trong khu vực, giá xăng dầu tại Việt Nam vẫn duy trì ở mức thấp hơn, trong khi không áp dụng các biện pháp hành chính cứng như hạn mức mua trên diện rộng. Điều này phản ánh cách tiếp cận thiên về điều tiết thị trường thay vì can thiệp trực tiếp vào hành vi tiêu dùng.

Tuy vậy, cú sốc lần này cũng cho thấy một thực tế rõ ràng: các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng luôn dễ tổn thương trước biến động địa chính trị. Trong ngắn hạn, ưu tiên vẫn là bảo đảm nguồn cung và kiểm soát giá. Nhưng về dài hạn, bài toán nằm ở năng lực dự trữ, hiệu quả sử dụng năng lượng và khả năng phát triển các nguồn thay thế.

Khi các “điểm nghẽn” như eo biển Hormuz có thể trở thành rủi ro lặp lại, an ninh năng lượng không còn là câu chuyện riêng của ngành năng lượng, mà là một phần cốt lõi trong chiến lược ổn định kinh tế vĩ mô. Và trong bối cảnh đó, những nền kinh tế có khả năng chủ động nguồn cung và linh hoạt chính sách sẽ có lợi thế rõ rệt trước các cú sốc toàn cầu.