Sau “cơn sốt” cấp phép, thị trường tài sản số bắt đầu lộ bài toán khó

Theo công bố của Bộ Tài chính hồi đầu năm 2026, chỉ khoảng 5 hồ sơ đáp ứng đầy đủ điều kiện tham gia thị trường tài sản mã hóa. Danh sách này gồm các doanh nghiệp liên quan tới VIX, LPBank, VPBankS, Techcombank và Sun Group. Con số rất hạn chế này cho thấy rào cản gia nhập thị trường không hề thấp. Phía sau cuộc đua tài sản số hiện nay là yêu cầu cực lớn về công nghệ, quản trị rủi ro, bảo mật và khả năng vận hành theo chuẩn tài chính quốc tế.

Đây cũng là lý do nhiều tổ chức tài chính lớn bắt đầu chuyển từ trạng thái “hưng phấn” sang tiếp cận thận trọng hơn. Tại đại hội cổ đông thường niên 2026, ông Jens Lottner, Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam (Techcombank), cho biết ngân hàng chỉ tiếp cận tài sản số theo hướng rất thận trọng, trước mắt tập trung vào các dịch vụ cơ bản và an toàn nhất dựa trên hạ tầng ngân hàng hiện hữu.

Theo ông Jens Lottner, dù người Việt quan tâm lớn tới tài sản mã hóa, nhưng số người thực sự có lãi trên thị trường này là rất ít. Điều đó khiến yếu tố quản trị rủi ro trở thành ưu tiên số một. Quan điểm tương tự cũng được Chủ tịch MB Lưu Trung Thái nhấn mạnh khi cho rằng “miếng bánh” tài sản số không hề dễ ăn như nhiều người tưởng.

Theo ông Lưu Trung Thái, các doanh nghiệp Việt Nam hiện chưa đủ năng lực để tự vận hành toàn bộ hệ sinh thái tài sản số nếu thiếu hợp tác quốc tế, đặc biệt ở các vấn đề cốt lõi như bảo mật, an toàn giao dịch và quản trị hệ thống. Đây cũng là lý do MB lựa chọn hướng đi thận trọng thay vì lao vào cuộc đua bằng mọi giá. Trong khi đó, phía VPBank cho biết sàn CAEX đã gần hoàn tất quá trình chuẩn bị và đang chờ kiểm định an toàn hệ thống trước khi vận hành chính thức.

Ở chiều ngược lại, một số tên tuổi lớn bắt đầu rút lui khi chưa nhìn thấy “cửa sáng” về mô hình kinh doanh. SSI – một trong những doanh nghiệp tham gia sớm nhất – đã tạm dừng kế hoạch sau khi hồ sơ chưa đạt yêu cầu. Chủ tịch SSI Nguyễn Duy Hưng cho biết doanh nghiệp chưa nhìn thấy một mô hình vừa hiệu quả cho công ty, vừa an toàn cho nhà đầu tư và đồng thời đáp ứng đầy đủ yêu cầu pháp lý.

Vietcap cũng quyết định dừng tham gia khi đánh giá yêu cầu vốn tối thiểu 10.000 tỷ đồng sẽ tạo áp lực rất lớn trong khi rủi ro thị trường vẫn còn cao. Diễn biến này cho thấy thị trường tài sản số Việt Nam đang bước sang giai đoạn thực tế hơn rất nhiều so với thời kỳ “FOMO giấy phép” trước đó.

Điều quan trọng hiện nay không còn là ai tham gia trước, mà là ai đủ khả năng vận hành bền vững khi thị trường đi vào thực tế. Theo ông Nghiêm Minh Hoàng, chuyên gia ứng dụng Fintech thuộc Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA), giai đoạn thí điểm hiện nay thực chất là quá trình để thị trường “lộ” ra các vấn đề thật về pháp lý, thanh khoản, giám sát và trách nhiệm vận hành.

Theo ông Nghiêm Minh Hoàng, nhiều bài toán khó chỉ xuất hiện khi thị trường vận hành thực tế, từ việc xác định loại tài sản nào được phép giao dịch, cơ chế kiểm soát dòng tiền, phòng chống rửa tiền cho tới xử lý tranh chấp và bảo vệ tài sản khách hàng. Đây cũng là lý do Việt Nam đang được khuyến nghị tránh đi theo hai thái cực: quá chặt hoặc quá mở.

Nếu siết quá mạnh ngay từ đầu, thị trường sẽ không đủ thanh khoản để hình thành dữ liệu vận hành thực tế. Nhưng nếu mở quá nhanh để hút dòng tiền, rủi ro thao túng, rửa tiền và mất an toàn hệ thống có thể tăng rất mạnh. Nhìn từ kinh nghiệm quốc tế, nhiều quốc gia châu Á đang đi theo hướng cân bằng hơn.

Hồng Kông lựa chọn mô hình cấp phép minh bạch và công khai danh sách các nền tảng được phép hoạt động. Nhật Bản và Hàn Quốc tập trung mạnh vào bảo vệ tài sản khách hàng, xác minh danh tính và giám sát giao dịch. Điểm chung của các thị trường này là đều xem năng lực giám sát và bảo vệ nhà đầu tư là điều kiện tiên quyết trước khi mở rộng quy mô thị trường.

Với Việt Nam, bài toán hiện tại không đơn thuần là hợp thức hóa tài sản số, mà là xây dựng được một hạ tầng tài chính đủ an toàn để biến dòng vốn này thành nguồn lực thực cho nền kinh tế. Bởi sau giai đoạn tăng trưởng nóng toàn cầu, thị trường tài sản số đang bước vào chu kỳ mới: ít “ảo tưởng tăng giá” hơn, nhưng đòi hỏi nhiều hơn về tính minh bạch, năng lực vận hành và khả năng bảo vệ dòng tiền thực.