Mỹ áp thuế 15%, xuất khẩu 153 tỷ USD của Việt Nam vào thế mới

Phán quyết ngày 22/2 của Tòa án Tối cao Mỹ bác cơ chế thuế theo IEEPA đã loại bỏ nguy cơ thuế đối ứng 20% (thậm chí cao hơn với một số mặt hàng) từng áp lên hàng hóa có thặng dư thương mại lớn. Nhưng khoảng trống được lấp ngay bằng mức thuế bổ sung 15% trong 150 ngày theo Section 122 (Trade Act 1974), hiệu lực từ 24/2.

Với doanh nghiệp Việt, đây là “giảm sốc” chứ không phải hết rủi ro.

Bớt áp lực chi phí, thêm thời gian chuẩn bị

Trao đổi với báo chí, đại diện Vụ Thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương) cho rằng việc hủy cơ chế thuế đối ứng giúp doanh nghiệp tạm tránh cú sốc thuế 20% của năm 2025, giảm áp lực đơn hàng và chi phí trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, việc chuyển sang áp 15% trong 150 ngày, đồng thời để ngỏ điều tra theo Điều 232 và 301, cho thấy rủi ro thương mại không giảm mà chuyển sang pha phức tạp hơn – đặc biệt với nhóm kim ngạch lớn, dễ bị nghi ngờ lẩn tránh thuế và gian lận xuất xứ.

Thông điệp từ cơ quan quản lý: coi 150 ngày là “khoảng đệm” để rà soát xuất xứ, củng cố truy xuất nguồn gốc và chuẩn bị hồ sơ ứng phó điều tra.

Gỗ, thủy sản hưởng lợi ngắn hạn

Ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch HAWA, cho biết nhiều doanh nghiệp gỗ đã có đơn hàng ổn định từ quý II/2026. Việc giảm áp lực thuế giúp củng cố đà phục hồi tại thị trường Mỹ – nơi đang chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu gỗ Việt.

Nhưng theo ông Mẫn, rủi ro lớn hơn nằm ở khả năng điều tra theo Điều 232, có thể kéo theo mức thuế cao hơn. Doanh nghiệp cần chủ động nguồn nguyên liệu hợp pháp, duy trì hệ thống truy xuất và nâng tỷ lệ nội địa hóa để giảm điểm yếu trong hồ sơ thương mại.

Với thủy sản, đại diện VASEP đánh giá mức thuế 15% giúp hạ nhiệt cú sốc thuế diện rộng. Đáng chú ý, kết quả rà soát hành chính chống bán phá giá POR19 với tôm nước ấm đông lạnh theo hướng giảm thuế tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp.

Song VASEP cảnh báo: khi Mỹ mở rộng điều tra 232 và 301, nguy cơ “soi” nguồn gốc, trợ cấp, tiêu chuẩn môi trường – lao động là hiện hữu. Chuỗi giá trị thủy sản phụ thuộc lớn vào vùng nuôi, con giống và thức ăn; chỉ một mắt xích không đạt chuẩn cũng có thể trở thành rủi ro pháp lý.

Thị trường 153 tỷ USD không còn “dễ tính”

Theo số liệu Cục Hải quan, năm 2025 xuất khẩu sang Mỹ ước đạt 153,1–153,2 tỷ USD, tăng hơn 28% so với 2024, chiếm khoảng 32,2% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Mỹ tiếp tục là thị trường lớn nhất của Việt Nam, với các nhóm chủ lực như điện tử, dệt may, đồ gỗ, giày dép, nông sản.

Quy mô lớn đồng nghĩa độ nhạy cao với thay đổi chính sách.

Việc Mỹ chuyển từ thuế đối ứng 20% sang mức 15% tạm thời giúp doanh nghiệp “dễ thở” hơn trong ngắn hạn. Nhưng khi công cụ phòng vệ thương mại được sử dụng có chọn lọc và theo từng ngành, bài toán không còn là mức thuế bao nhiêu – mà là doanh nghiệp có đủ năng lực tuân thủ và minh bạch chuỗi cung ứng hay không.

150 ngày là khoảng thời gian quý giá. Sau đó, cuộc chơi có thể khác.