Mỹ mở rộng điều tra sang 4 lĩnh vực nhạy cảm, doanh nghiệp Việt thấp thỏm

Sau giai đoạn áp thuế đối ứng, điều mà nhiều doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam quan tâm lúc này không còn là mức thuế hiện tại. Mối lo lớn hơn nằm ở những cuộc điều tra mới mà Mỹ đang đồng loạt triển khai, với phạm vi rộng hơn và tác động khó lường hơn nhiều so với các vụ việc thương mại truyền thống.

Thông tin này được lãnh đạo CTCP Tập đoàn Thủy sản Minh Phú (MPC) chia sẻ tại Đại hội đồng cổ đông thường niên năm 2026. Theo doanh nghiệp, bên cạnh các biện pháp thuế quan đang áp dụng, Mỹ hiện tiếp tục xem xét hàng loạt vấn đề liên quan đến lao động cưỡng bức, quyền sở hữu trí tuệ, cạnh tranh và tình trạng dư thừa công suất.

Đây là những lĩnh vực vượt ra ngoài khuôn khổ của các cuộc điều tra chống bán phá giá hay chống trợ cấp vốn quen thuộc với doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam trong nhiều năm qua. Nếu các cuộc điều tra này dẫn tới các biện pháp thương mại mới, tác động có thể lan rộng tới nhiều ngành hàng xuất khẩu chứ không chỉ riêng lĩnh vực thủy sản.

Với Minh Phú, Mỹ vẫn là một trong những thị trường quan trọng nhất. Trong 5 tháng đầu năm, doanh nghiệp xuất khẩu hơn 19.726 tấn tôm, ghi nhận doanh thu trên 211,7 triệu USD và lợi nhuận hợp nhất khoảng 489,3 tỷ đồng. Kết quả này đạt được trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng toàn cầu còn chịu áp lực từ lạm phát và bất ổn địa chính trị.

Lãnh đạo doanh nghiệp cho biết người tiêu dùng tại nhiều thị trường đang có xu hướng thắt chặt chi tiêu và chuyển sang các sản phẩm có giá thấp hơn. Điều này làm thay đổi cơ cấu tiêu thụ tôm toàn cầu khi nhu cầu đối với các dòng sản phẩm kích cỡ nhỏ gia tăng. Dù vậy, Minh Phú vẫn duy trì được hiệu quả kinh doanh tích cực nhờ năng lực chế biến và hệ thống khách hàng ổn định.

Tuy nhiên, triển vọng của ngành tôm không chỉ phụ thuộc vào nhu cầu thị trường. Một yếu tố khác đang được các doanh nghiệp theo dõi sát là kết quả các cuộc điều tra từ phía Mỹ. Theo lãnh đạo Minh Phú, vấn đề quan trọng nhất không phải doanh nghiệp nào chịu thuế cao hay thấp, mà là sự tương quan giữa Việt Nam và các đối thủ cạnh tranh trực tiếp.

Hiện Ecuador và Ấn Độ vẫn là hai quốc gia xuất khẩu tôm lớn nhất vào thị trường Mỹ. Nếu Việt Nam phải chịu mức thuế hoặc các rào cản thương mại cao hơn đáng kể so với hai đối thủ này, lợi thế cạnh tranh của ngành tôm trong nước sẽ bị thu hẹp đáng kể. Ngược lại, nếu mặt bằng thuế và các điều kiện tiếp cận thị trường được duy trì tương đối đồng đều, tác động tiêu cực có thể được hạn chế.

Theo đánh giá của doanh nghiệp, trong trường hợp các mức thuế được áp dụng tương tự giữa các quốc gia xuất khẩu, phần chi phí phát sinh cuối cùng sẽ được phân bổ vào giá bán trên thị trường. Khi đó, áp lực cạnh tranh sẽ không nghiêng hẳn về bất kỳ quốc gia nào mà phụ thuộc nhiều hơn vào năng lực sản xuất, chất lượng sản phẩm và khả năng kiểm soát chi phí.

Ở một khía cạnh khác, Minh Phú hiện vẫn đang sở hữu lợi thế nhất định tại Mỹ khi mức thuế chống bán phá giá thấp hơn đáng kể so với một số đối thủ trong ngành. Doanh nghiệp cho biết có trường hợp đang phải đối mặt với mức thuế chống bán phá giá sơ bộ vượt 25%, tạo ra khoảng cách cạnh tranh đáng kể trên thị trường.

Dù vậy, những lợi thế ngắn hạn này có thể nhanh chóng thay đổi nếu môi trường thương mại toàn cầu bước sang một giai đoạn mới. Khác với các cuộc điều tra truyền thống tập trung vào giá bán hoặc trợ cấp, các nội dung như lao động cưỡng bức, sở hữu trí tuệ hay dư thừa công suất thường có phạm vi rộng hơn và liên quan trực tiếp tới chuỗi cung ứng.

Điều đó đồng nghĩa bài toán của doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam trong thời gian tới có thể không còn dừng lại ở việc cạnh tranh bằng giá. Khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn về lao động, truy xuất nguồn gốc, quản trị chuỗi cung ứng và tuân thủ quốc tế sẽ ngày càng trở thành yếu tố quyết định khả năng tiếp cận thị trường.

Trong ngắn hạn, ngành tôm Việt Nam vẫn bước vào mùa cao điểm đơn hàng cho thị trường cuối năm với những tín hiệu tương đối tích cực. Nhưng ở phía trước, kết quả các cuộc điều tra từ Mỹ có thể trở thành một trong những biến số quan trọng nhất đối với triển vọng xuất khẩu của toàn ngành trong giai đoạn tiếp theo.