Mỹ đề xuất áp mức thuế cao nhất với Việt Nam, hàng chục tỷ USD xuất khẩu đối mặt rủi ro

Việt Nam đang đối mặt với một rủi ro thương mại mới khi Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đề xuất áp mức thuế bổ sung 12,5% đối với hàng hóa nhập khẩu từ 54 nền kinh tế, trong đó có Việt Nam, liên quan đến các quy định về hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức.

Theo báo cáo phân tích của Chứng khoán Mirae Asset, đây là mức thuế cao nhất trong các phương án xử lý mà USTR đưa ra trong khuôn khổ cuộc điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Nếu được thông qua, biện pháp này có thể tác động trực tiếp đến nhiều ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam với tổng kim ngạch hàng chục tỷ USD mỗi năm.

Tuy nhiên, Mirae Asset lưu ý rằng đây mới là đề xuất ban đầu và chưa có hiệu lực pháp lý. USTR hiện vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến công chúng, tổ chức điều trần và xem xét phản hồi trước khi đưa ra quyết định cuối cùng.

Theo kết luận sơ bộ của USTR, 60 nền kinh tế bị cho là chưa ban hành hoặc chưa thực thi đầy đủ các quy định nhằm ngăn chặn việc lưu thông và nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Mỹ cho rằng điều này có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh không công bằng, làm suy giảm hiệu quả của các biện pháp cấm nhập khẩu hiện hành cũng như ảnh hưởng đến các doanh nghiệp tuân thủ quy định.

Lộ trình xử lý của USTR cho thấy ngày 22/6 là hạn cuối đăng ký tham dự phiên điều trần, ngày 6/7 là hạn nộp ý kiến bằng văn bản và phiên điều trần công khai dự kiến diễn ra ngày 7/7 tại Washington D.C. Sau đó, cơ quan này mới xem xét để đưa ra quyết định cuối cùng.

Nếu đề xuất được thông qua, nhóm dệt may và da giày được đánh giá là chịu tác động lớn nhất. Đây là hai ngành có tổng kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ gần 30 tỷ USD trong năm 2025 và cũng là những lĩnh vực có mức độ phụ thuộc cao vào thị trường này. Một số doanh nghiệp niêm yết đáng chú ý gồm GIL, VGT, TCM và TNG.

Ngành gỗ và nội thất cũng nằm trong nhóm có nguy cơ chịu ảnh hưởng đáng kể. Năm 2025, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam sang Mỹ đạt gần 9,5 tỷ USD. Việt Nam hiện là nhà cung cấp đồ gỗ nội thất lớn nhất cho thị trường Mỹ với thị phần vượt 45%. Theo Mirae Asset, rủi ro đối với ngành này có thể lớn hơn khi kết hợp với các cuộc điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp mà Mỹ đang triển khai.

Đối với thủy sản, tác động được đánh giá ở mức trung bình. Kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ đạt khoảng 1,9 tỷ USD trong năm 2025. Dù vậy, nhiều doanh nghiệp trong ngành đã chủ động mở rộng sang Trung Quốc và các thị trường thuộc CPTPP nhằm giảm mức độ phụ thuộc vào Mỹ trong những năm gần đây.

Trong khi đó, nhóm điện tử và linh kiện được xem là ít chịu ảnh hưởng hơn. Với kim ngạch khoảng 42 tỷ USD trong năm 2025, đây hiện là ngành xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam sang Mỹ. Tuy nhiên, phần lớn giá trị xuất khẩu đến từ các tập đoàn FDI như Samsung, LG, Intel hay Apple, do đó tác động đối với doanh nghiệp niêm yết trong nước chủ yếu mang tính gián tiếp thông qua chuỗi cung ứng.

Theo giới phân tích, điểm cần lưu ý là cuộc điều tra lần này không nhắm riêng vào Việt Nam mà áp dụng với nhiều nền kinh tế khác. Vì vậy, mức độ ảnh hưởng cuối cùng sẽ phụ thuộc vào nội dung quyết định chính thức của USTR cũng như khả năng thích ứng của từng ngành hàng.

Dù chưa tạo ra tác động ngay lập tức, động thái mới từ phía Mỹ cho thấy các yêu cầu liên quan đến lao động, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn phát triển bền vững đang ngày càng trở thành một phần quan trọng trong các rào cản thương mại toàn cầu. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam phải tiếp tục nâng cao năng lực tuân thủ để bảo vệ lợi thế cạnh tranh tại những thị trường lớn như Mỹ.