Lợi suất trái phiếu Nhật Bản cao nhất gần 30 năm, áp lực dồn lên núi nợ công

Sau gần ba thập kỷ duy trì mặt bằng lãi suất siêu thấp, thị trường trái phiếu Chính phủ Nhật Bản đang phát đi tín hiệu đảo chiều rõ rệt. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm đã tăng lên 2,86% - mức cao nhất kể từ năm 1996 - khi nhà đầu tư đồng thời đối mặt với ba biến số lớn: chi tiêu tài khóa mở rộng, đồng Yên suy yếu và chính sách tiền tệ ngày càng khó duy trì trạng thái nới lỏng.

Làn sóng bán tháo trái phiếu gia tăng sau khi Thủ tướng Sanae Takaichi công bố kế hoạch chi tiêu khoảng 2.300 tỷ USD trong vòng 14 năm. Trong khi đó, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) mới nâng lãi suất lên 1% nhưng vẫn phát tín hiệu thận trọng với các bước đi tiếp theo, khiến thị trường lo ngại lạm phát có thể vượt mục tiêu 2% trong bối cảnh đồng Yên tiếp tục mất giá.

Theo ông Alex Everett, Giám đốc đầu tư tại Aberdeen Investments, việc BOJ chưa sẵn sàng đẩy nhanh quá trình tăng lãi suất, kết hợp với những lo ngại về tài khóa và đồng Yên yếu, đã khiến trái phiếu Chính phủ kỳ hạn dài trở thành nhóm tài sản chịu áp lực bán mạnh nhất trên thị trường.

Không chỉ lợi suất 10 năm tăng lên mức cao nhất gần 30 năm, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm cũng đã gần 4% và tiến sát mức đỉnh lịch sử 4,2% được thiết lập hồi tháng 5. Khoảng chênh lệch lợi suất giữa trái phiếu 10 năm và 2 năm cũng mở rộng từ dưới 1 điểm phần trăm hồi tháng 4 lên khoảng 1,4 điểm phần trăm, phản ánh việc nhà đầu tư đang yêu cầu mức bù rủi ro cao hơn khi nắm giữ các khoản nợ dài hạn.

Diễn biến này tạo thêm áp lực đối với nền tài khóa vốn đã mong manh của Nhật Bản. Quốc gia này hiện có tỷ lệ nợ công vượt 200% GDP - thuộc nhóm cao nhất thế giới. Dù nợ ròng sau khi trừ tài sản chỉ tương đương khoảng 100% GDP, việc chi phí vay tăng lên đồng nghĩa gánh nặng trả lãi sẽ ngày càng lớn khi Chính phủ phải liên tục tái cấp vốn cho khối nợ khổng lồ.

Ông Stephen Jones, Giám đốc đầu tư của Aegon Asset Management, nhận định Nhật Bản đã xây dựng "núi nợ công lớn nhất thế giới" trên giả định rằng tiền sẽ luôn có chi phí gần bằng 0. Khi giả định đó không còn đúng, Tokyo sẽ phải vay mới và đảo nợ với mức lãi suất cao nhất trong nhiều thập kỷ, làm thay đổi hoàn toàn bài toán ngân sách.

Theo ông Stephen Spratt, chiến lược gia lãi suất tại Société Générale, ngưỡng lợi suất trái phiếu Chính phủ 10 năm trên 3% có thể trở thành mốc khiến thị trường đặt ra nhiều câu hỏi hơn về tính bền vững của tài khóa Nhật Bản. Một khi chi phí vay tăng nhanh hơn tốc độ tăng thu ngân sách, động lực nợ công có nguy cơ xấu đi đáng kể.

BOJ vẫn đang là điểm tựa cuối cùng của thị trường khi tiếp tục mua trái phiếu, khác với xu hướng thu hẹp bảng cân đối của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) hay Ngân hàng Trung ương Anh (BOE). Từ năm sau, BOJ dự kiến duy trì quy mô mua khoảng 2.000 tỷ Yên mỗi tháng thay vì tiếp tục cắt giảm, cho thấy nhà điều hành chưa sẵn sàng rút hoàn toàn vai trò hỗ trợ khỏi thị trường trái phiếu.

Tuy nhiên, nhiều tổ chức đầu tư cho rằng điều đó chỉ giúp quá trình điều chỉnh diễn ra chậm hơn chứ khó đảo ngược xu hướng. Ông Tomohiro Ota, kinh tế trưởng tại Goldman Sachs, cảnh báo Nhật Bản có nguy cơ rơi vào "vòng xoáy tiêu cực", khi lo ngại tài khóa đẩy lợi suất tăng, lợi suất cao lại khiến chi phí trả nợ lớn hơn và tiếp tục làm xấu thêm tình hình ngân sách.

Tác động của thị trường trái phiếu Nhật Bản cũng không còn bó hẹp trong phạm vi nội địa. Nhật Bản là một trong những nguồn vốn lớn nhất trên thị trường tài chính toàn cầu. Nếu lợi suất trái phiếu Chính phủ tiếp tục tăng mạnh và thu hút dòng tiền quay trở lại trong nước, áp lực bán có thể lan sang trái phiếu Mỹ, Anh và nhiều thị trường phát triển khác, kéo mặt bằng lợi suất toàn cầu tăng theo. Ông Ludovic Subran, Giám đốc đầu tư của Allianz, cho rằng đây có thể trở thành một lớp rủi ro mới đối với hệ thống tài chính quốc tế trong giai đoạn tới.

Sự dịch chuyển của lợi suất trái phiếu Nhật Bản vì thế không còn đơn thuần là câu chuyện của một thị trường. Sau nhiều năm sống trong kỷ nguyên tiền rẻ, giới đầu tư đang buộc phải định giá lại một thực tế mới: chi phí vốn có thể sẽ không còn quay trở lại mức gần bằng 0 như trước.