Bộ Tài chính lấy ý kiến Thông tư mới, hoàn thiện khung pháp lý cho nâng hạng thị trường

Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 119/2020/TT-BTC về hoạt động đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán. Văn bản mới được xây dựng sau hơn 5 năm thực hiện Thông tư 119, trong bối cảnh Luật số 56/2024/QH15, Nghị định 245/2025/NĐ-CP đã có hiệu lực, hệ thống công nghệ thông tin KRX đi vào vận hành và Đề án nâng hạng thị trường chứng khoán đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế bù trừ, thanh toán theo chuẩn quốc tế.

Theo Bộ Tài chính, sau hơn 5 năm áp dụng, Thông tư 119 đã phát sinh nhiều tình huống chưa có quy định xử lý trong thực tế. Vì vậy, dự thảo Thông tư mới gồm 9 chương, 67 điều được xây dựng nhằm đồng bộ quy định với pháp luật mới, chuẩn hóa quy trình theo hệ thống KRX, đồng thời tạo nền tảng pháp lý cho cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) và các mô hình vận hành hiện đại của thị trường.

Điểm đáng chú ý, dự thảo tập trung sửa đổi 6 nhóm nội dung lớn.

Thứ nhất, sửa đổi và hoàn thiện quy định về đăng ký chứng khoán, bao gồm đăng ký, hủy đăng ký, quản lý thông tin chứng khoán, điều chỉnh số lượng chứng khoán đăng ký, cấp mã chứng khoán, thực hiện quyền và chuyển quyền sở hữu ngoài hệ thống. Các quy định được cập nhật theo Nghị định 245/2025/NĐ-CP, hệ thống KRX và thực tiễn triển khai.

Thứ hai, sửa đổi và hoàn thiện quy định về lưu ký chứng khoán. Dự thảo bổ sung quy định về mở tài khoản lưu ký của tổ chức phát hành chứng chỉ lưu ký tại nước ngoài, công ty con của VSDC và ngân hàng lưu ký thanh toán; đồng thời cập nhật các quy định về xử lý tài sản bảo đảm, chuyển khoản, phong tỏa, giải tỏa chứng khoán cũng như hoạt động vay và cho vay chứng khoán.

Thứ ba, hoàn thiện quy định về bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán, trong đó trọng tâm là xây dựng đầy đủ khung pháp lý cho cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP). Dự thảo phân định rõ quy định trước và sau khi triển khai CCP; xác định vai trò của Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam thuộc VSDC trong hoạt động bù trừ và xác định nghĩa vụ thanh toán, đồng thời bổ sung quy định về ký quỹ bù trừ, xử lý trường hợp mất khả năng thanh toán, từ chối thế vị giao dịch và cơ chế phối hợp giữa các thành viên thị trường theo Nghị định 245/2025/NĐ-CP, kiến nghị của nhóm chuyên gia Ngân hàng Thế giới và yêu cầu vận hành của hệ thống KRX.

Thứ tư, bổ sung phương thức thanh toán tức thời theo từng giao dịch đối với trái phiếu doanh nghiệp niêm yết, tương tự cơ chế đang áp dụng với trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Theo Bộ Tài chính, quy định này nhằm thống nhất phương thức quản lý giữa các khu vực thị trường và giảm rủi ro thanh toán đối với trái phiếu doanh nghiệp niêm yết trong bối cảnh loại chứng khoán này không áp dụng cơ chế CCP và không sử dụng quỹ hỗ trợ thanh toán.

Thứ năm, sửa đổi và hoàn thiện quy định về quỹ hỗ trợ thanh toán, quỹ bù trừ và quỹ phòng ngừa rủi ro nghiệp vụ. Dự thảo bổ sung cơ chế quản lý và sử dụng quỹ hỗ trợ thanh toán trước và sau khi triển khai CCP; quy định việc xử lý khoản đóng góp của thành viên lưu ký khi chuyển sang quỹ bù trừ; đồng thời bổ sung cơ chế trích lập, quản lý và sử dụng quỹ phòng ngừa rủi ro của VSDC và Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam.

Thứ sáu, sửa đổi các quy định về chế độ báo cáo và thủ tục hành chính theo hướng chuyển đổi số và cắt giảm thủ tục cho doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân tham gia thị trường. Bộ Tài chính cho biết việc xây dựng Thông tư mới nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu quả vận hành của thị trường và tạo nền tảng pháp lý cho các cơ chế giao dịch hiện đại trong giai đoạn tới.