Oxford Economics chỉ ra 5 mắt xích có thể chi phối kinh tế toàn cầu nửa cuối năm 2026

Theo báo cáo mới nhất của Oxford Economics, điều đáng lo ngại nhất đối với kinh tế thế giới hiện nay không phải từng rủi ro riêng lẻ, mà là khả năng chúng kích hoạt lẫn nhau. Ông Ryan Sweet, Kinh tế trưởng toàn cầu của Oxford Economics, cho rằng mắt xích đầu tiên nằm ở thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran. Nếu điểm khởi đầu này thay đổi, hàng loạt biến số khác từ giá dầu, lạm phát, chính sách tiền tệ đến thị trường tài chính có thể đồng loạt dịch chuyển.

Trong kịch bản tích cực, Oxford Economics dự báo kinh tế toàn cầu sẽ tăng trưởng 3,1% trong nửa cuối năm, cao hơn mức 1,6% của sáu tháng đầu năm, chủ yếu nhờ giá dầu giảm giúp cải thiện thu nhập hộ gia đình. Tuy nhiên, ông Sweet cho rằng khả năng duy trì một thỏa thuận hòa bình bền vững hiện chỉ giống như "một trò tung đồng xu".

Mọi chuyện bắt đầu từ Trung Đông. Nếu thỏa thuận ngừng bắn được duy trì, Oxford Economics dự báo giá dầu Brent sẽ bình quân quanh 70 USD/thùng, góp phần kéo lạm phát giảm, cải thiện điều kiện tài chính tại các thị trường mới nổi và hỗ trợ định giá nhóm cổ phiếu công nghệ. Ngược lại, nếu thỏa thuận đổ vỡ, tác động sẽ không chỉ dừng ở thị trường năng lượng.

Thực tế, những diễn biến mới nhất cho thấy rủi ro này vẫn hiện hữu. Mỹ đã nối lại các cuộc không kích nhằm vào Iran sau khi Tehran tấn công ba tàu tại eo biển Hormuz. Iran đáp trả bằng các cuộc tấn công vào Bahrain và Kuwait. Ngày 8/7, Tổng thống Donald Trump tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn với Iran "đã kết thúc", dù các bên vẫn chưa chính thức rút khỏi tiến trình đàm phán.

Phản ứng trước căng thẳng mới, giá dầu Brent tăng từ khoảng 72 USD/thùng đầu tuần lên gần 78 USD/thùng. Theo ông Ryan Sweet, sự đổ vỡ của thỏa thuận hòa bình sẽ không chỉ khiến giá dầu tăng mà còn tạo áp lực lên chuỗi cung ứng AI tại châu Á, buộc các ngân hàng trung ương phải duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt lâu hơn, khiến điều kiện tài chính xấu đi và thậm chí có thể tác động tới cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ. "Hiệu ứng chuỗi domino này sẽ diễn ra rất nhanh", ông nhấn mạnh.

Oxford Economics cho rằng eo biển Hormuz sẽ là chỉ báo quan trọng để đánh giá mức độ rủi ro. Nếu lưu lượng vận tải qua tuyến hàng hải này phục hồi bền vững lên 75% hoặc cao hơn so với trước chiến tranh vào giữa tháng 7, khả năng thỏa thuận hòa bình được duy trì sẽ tăng lên đáng kể.

Các tổ chức quốc tế cũng đưa ra những kịch bản khác nhau về giá dầu. Morgan Stanley dự báo Brent có thể trở lại khoảng 90 USD/thùng vào cuối năm, cao hơn khoảng 20 USD/thùng so với kịch bản của Oxford Economics. Trong khi đó, Ngân hàng Thế giới (WB) dự báo giá Brent bình quân khoảng 94 USD/thùng trong năm nay và cảnh báo tăng trưởng GDP toàn cầu cả năm có thể chậm lại còn 2,5%.

Nhưng hiệu ứng không dừng ở dầu mỏ. Oxford Economics cho rằng căng thẳng thương mại sẽ là mắt xích tiếp theo có thể làm thay đổi triển vọng kinh tế toàn cầu. Thuế quan theo Mục 122 của Mỹ sẽ hết hiệu lực vào ngày 24/7, trong khi Washington đã chuẩn bị các mức thuế thay thế theo Mục 301. Oxford Economics dự báo các thay đổi này sẽ đẩy mức thuế quan thực tế của Mỹ tăng từ cuối tháng 7 nhằm duy trì nguồn thu thuế hàng tháng khoảng 25-30 tỷ USD.

Ở chiều ngược lại, Ủy ban châu Âu (EC) cũng gia tăng sức ép với Trung Quốc khi số cuộc điều tra phòng vệ thương mại đã tăng từ 17 vụ cách đây một năm lên hơn 50 vụ, đồng thời dự kiến công bố chiến lược an ninh kinh tế mới vào tháng 9.

Theo Oxford Economics, sự phân mảnh thương mại đặc biệt đáng chú ý bởi nó có thể tác động trực tiếp tới ngành AI. Hiện các doanh nghiệp AI của Mỹ vẫn phụ thuộc lớn vào chip bán dẫn và phần cứng được vận chuyển từ Đông Bắc Á và Đông Nam Á - những khu vực dễ bị ảnh hưởng nếu dòng chảy hàng hóa qua eo biển Hormuz tiếp tục gián đoạn.

Đến đây, rủi ro không còn nằm ở chuỗi cung ứng mà chuyển sang hệ thống tài chính. Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cảnh báo làn sóng AI ngày càng dựa nhiều hơn vào mô hình "tài chính tuần hoàn" giữa các nhà sản xuất chip, các tập đoàn điện toán đám mây, phòng thí nghiệm AI và nguồn tín dụng tư nhân ít được giám sát. Quy mô tín dụng tư nhân dành cho các doanh nghiệp AI đã tăng gấp bốn lần trong 5 năm.

Ông Zhang Tao, Giám đốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương của BIS, cảnh báo nếu cơn sốt AI đảo chiều, thị trường có thể chứng kiến một đợt điều chỉnh mạnh và nhanh hơn cả khủng hoảng ngân hàng truyền thống. Oxford Economics cũng xây dựng một kịch bản giả định trong đó cổ phiếu công nghệ Mỹ giảm 25% trong vòng một năm. Khi đó, kinh tế Mỹ có thể rơi vào trạng thái đình trệ, còn tăng trưởng toàn cầu năm 2027 sẽ thấp hơn 1,1 điểm phần trăm so với kịch bản cơ sở.

Khi giá dầu, thương mại và AI cùng tạo sức ép, chính sách tiền tệ sẽ trở thành mắt xích tiếp theo. Oxford Economics dự báo các ngân hàng trung ương lớn có xu hướng mềm mỏng hơn so với kỳ vọng hiện nay của thị trường, nhưng cũng có thể nhanh chóng đổi hướng nếu lưu lượng qua Hormuz suy giảm hoặc giá đầu vào của ngành AI tiếp tục tăng, khiến áp lực lạm phát quay trở lại.

Thử thách gần nhất sẽ là cuộc họp chính sách của Fed dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Kevin Warsh vào cuối tháng này, diễn ra ngay sau báo cáo việc làm tháng 6 được đánh giá là kém tích cực.

Chuỗi rủi ro khép lại bằng những biến số chính trị. Trong nửa cuối năm, thị trường sẽ theo dõi sát cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ vào tháng 11, cuộc tổng tuyển cử tại Israel dự kiến diễn ra cuối tháng 10 và cuộc bầu cử bang tại Đức vào tháng 9. Theo Oxford Economics, các sự kiện này đều có thể tác động đến tiến trình hòa bình Trung Đông cũng như định hướng chính sách tài khóa của châu Âu.

Theo Oxford Economics, điều thị trường cần theo dõi không còn là từng biến số riêng lẻ, mà là tốc độ lan truyền của chúng. Một thỏa thuận ngừng bắn đổ vỡ có thể kéo theo giá dầu tăng, lạm phát quay trở lại, chính sách tiền tệ thắt chặt hơn, thương mại tiếp tục phân mảnh, chuỗi cung ứng AI gián đoạn và cuối cùng làm thay đổi triển vọng tăng trưởng của kinh tế toàn cầu. Đó mới là rủi ro lớn nhất trong nửa cuối năm 2026.