Khủng hoảng năng lượng bước sang pha thiếu hụt thực sự

Thế giới đang đối mặt nguy cơ bước sang giai đoạn nguy hiểm hơn của cuộc khủng hoảng năng lượng khi lượng dầu tiêu thụ tiếp tục vượt khả năng cung ứng thực tế, trong lúc các tuyến vận chuyển chiến lược tại Trung Đông vẫn bị gián đoạn. Điều đáng lo không chỉ nằm ở giá dầu tăng mạnh, mà ở tốc độ suy giảm nhanh của lượng dự trữ năng lượng toàn cầu sau nhiều tháng liên tục phải xả kho để bù đắp thiếu hụt nguồn cung.

Theo Financial Times, gần 80 quốc gia đã triển khai các biện pháp khẩn cấp nhằm giảm thiểu tác động kinh tế từ cuộc xung đột tại Trung Đông. Tâm điểm rủi ro hiện nằm ở eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí đốt toàn cầu.

Giới phân tích cảnh báo nếu lượng dầu mắc kẹt tại vùng Vịnh tiếp tục không thể xuất khẩu, giá năng lượng có thể bước vào một chu kỳ tăng sốc mới. Ông Paul Diggle, Kinh tế trưởng của quỹ đầu tư Aberdeen, cho biết tổ chức này đang xem xét kịch bản giá dầu Brent tăng lên 180 USD/thùng. Theo ông Diggle, cú sốc giá dầu nếu xảy ra có thể kéo theo lạm phát tăng mạnh và đẩy nhiều nền kinh tế châu Âu, châu Á vào nguy cơ suy thoái.

Điểm đáng chú ý là thị trường năng lượng hiện không còn đối mặt với rủi ro mang tính kỳ vọng, mà đã bắt đầu xuất hiện thiếu hụt thực tế. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết nguồn cung dầu toàn cầu đã giảm khoảng 12,8 triệu thùng/ngày kể từ tháng 2. Ngay sau khi xung đột bùng phát, IEA đã phải triển khai đợt xả kho dự trữ khẩn cấp lớn nhất lịch sử, bổ sung khoảng 2,5 triệu thùng/ngày ra thị trường nhằm hạ nhiệt áp lực nguồn cung.

Tuy nhiên, mức bù đắp này vẫn không đủ để cân bằng cung - cầu. Theo ước tính của IEA, trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 6, nhu cầu tiêu thụ dầu toàn cầu cao hơn sản lượng khoảng 6 triệu thùng/ngày. Một số tổ chức phân tích thậm chí cho rằng mức thiếu hụt thực tế có thể lên tới 8-9 triệu thùng/ngày.

Khoảng trống nguồn cung buộc nhiều quốc gia và doanh nghiệp phải liên tục rút dầu từ kho dự trữ thương mại và dự trữ chiến lược để duy trì hoạt động kinh tế. Đây cũng là lý do lượng dầu dự trữ toàn cầu đang giảm với tốc độ nhanh chưa từng có kể từ khi chiến sự bùng phát. Ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành IEA, cảnh báo lượng dầu dự trữ khẩn cấp của thế giới “không phải là vô hạn”.

Theo IEA, dự trữ dầu toàn cầu đã giảm gần 380 triệu thùng kể từ khi xung đột nổ ra, chưa tính lượng dầu đang mắc kẹt tại khu vực vùng Vịnh và chưa thể đưa ra thị trường. Rủi ro lớn hơn nằm ở chỗ thế giới đang bước vào giai đoạn nhu cầu năng lượng theo mùa tăng mạnh. Mùa hè tại Bắc bán cầu thường kéo theo nhu cầu điện, điều hòa và du lịch gia tăng, đồng nghĩa mức tiêu thụ nhiên liệu có thể tiếp tục leo thang trong các tháng tới.

Nếu căng thẳng tại Trung Đông kéo dài, áp lực sẽ không chỉ dừng ở thị trường dầu mỏ. Giá năng lượng tăng cao có thể tiếp tục lan sang giá lương thực, chi phí logistics và lạm phát toàn cầu, buộc nhiều ngân hàng trung ương phải duy trì mặt bằng lãi suất cao lâu hơn kỳ vọng. Điều này cũng khiến bài toán tăng trưởng của nhiều nền kinh tế trở nên khó khăn hơn đáng kể.

Sau giai đoạn chống chọi với lạm phát hậu đại dịch, kinh tế toàn cầu hiện đứng trước nguy cơ phải đối mặt thêm một cú sốc chi phí mới đến từ năng lượng. Khác với các đợt biến động ngắn hạn trước đây, áp lực hiện nay nằm ở việc thị trường đang dần tiêu thụ hết “vùng đệm an toàn” là nguồn dự trữ chiến lược. Nếu nguồn cung từ Trung Đông tiếp tục gián đoạn trong thời gian dài, dư địa can thiệp của các chính phủ có thể sẽ ngày càng thu hẹp.