Bộ trưởng Bộ Tài chính: Tăng trưởng hai con số cần vốn đầu tư 40% GDP, ICOR xuống 4,5-4,8

Phát biểu tại phiên thảo luận tổ sáng 19/8 về định hướng xây dựng Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh bài toán tăng trưởng không chỉ nằm ở việc huy động thêm nguồn lực mà còn ở khả năng sử dụng hiệu quả từng đồng vốn.

Theo Bộ trưởng, nếu hiệu quả quản lý và sử dụng vốn không được nâng lên thì rất khó huy động thêm nguồn lực cho phát triển. Trong bối cảnh nguồn lực còn hạn chế, yêu cầu đặt ra là từng đồng đầu tư công, từng khoản chi ngân sách đều phải được tính toán về hiệu quả và tác động đối với tăng trưởng.

Quy mô nguồn lực dành cho đầu tư công trong giai đoạn 2026-2030 dự kiến rất lớn, trên 8,2 triệu tỷ đồng. Trong đó, ngân sách Trung ương khoảng 3,8 triệu tỷ đồng và ngân sách địa phương khoảng 4,42 triệu tỷ đồng.

Đầu tư công dự kiến chiếm khoảng 20-22% tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Khi quy mô nguồn vốn được đẩy lên cao để phục vụ mục tiêu tăng trưởng, hiệu quả phân bổ và giải ngân sẽ trở thành yếu tố quyết định khả năng chuyển vốn thành năng lực sản xuất và tăng trưởng thực tế.

Bộ trưởng cũng chỉ ra một điểm nghẽn trong phân bổ ngân sách hiện nay là việc áp dụng các tỷ lệ chi tương đối cứng cho nhiều lĩnh vực. Tổng tỷ lệ dành cho y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao, đổi mới sáng tạo và bảo vệ môi trường lên tới 27,5%.

Theo ông, cách tiếp cận này chưa phản ánh đầy đủ sự khác biệt về điều kiện và nhu cầu giữa các địa phương. Chẳng hạn, yêu cầu dành 20% tổng chi cho giáo dục có thể chưa phù hợp với những địa phương có điều kiện phát triển tốt như Hà Nội, TP.HCM hay Quảng Ninh, trong khi tại các tỉnh nghèo, 80-90% tổng chi giáo dục đã dành cho tiền lương và con người.

Từ thực tế này, Bộ trưởng cho rằng cần chuyển mạnh sang đánh giá dựa trên hiệu quả, đồng thời tăng phân cấp, phân quyền theo hướng “địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm”. Khi quyền quyết định được gắn với trách nhiệm, nguồn lực ngân sách có thể được phân bổ sát hơn với nhu cầu thực tế và khả năng tạo ra hiệu quả.

Cùng với phân bổ vốn, chất lượng lập dự toán ngân sách cũng cần được nâng lên. Từ quá trình xây dựng dự toán năm 2027, Bộ Tài chính yêu cầu công tác dự toán phải sát thực tế hơn, dựa trên phân tích, dự báo và khả năng thu ngân sách, hạn chế tình trạng chênh lệch lớn giữa dự toán và thực hiện nếu không xuất phát từ các yếu tố khách quan.

Ở nguồn lực ngoài ngân sách, Bộ trưởng cho rằng cơ chế huy động vốn theo phương thức PPP cũng không nên bị “đóng khung” bởi một tỷ lệ cứng. Tại những địa phương có quỹ đất, tiềm lực và khả năng huy động vốn tốt như Hà Nội, TP.HCM hay Quảng Ninh, khu vực tư nhân có thể tham gia tới 70-80%, qua đó giảm phần vốn Nhà nước phải bố trí.

Ngược lại, tại các địa bàn khó khăn, việc yêu cầu vốn tư nhân chiếm trên 50% tổng vốn dự án giao thông có thể khiến dự án khó thu hút nhà đầu tư do khả năng hoàn vốn thấp. Vì vậy, tỷ lệ vốn Nhà nước và vốn tư nhân cần được xác định theo đặc điểm từng dự án, từng địa bàn thay vì áp dụng một công thức chung.

Trong phân bổ vốn đầu tư công giai đoạn 2026-2030, Bộ Tài chính định hướng ưu tiên các công trình có tính liên kết vùng, tạo sức lan tỏa và có khả năng kéo theo nguồn lực tư nhân. Cách tiếp cận này nhằm nâng tác động của vốn ngân sách, thay vì chỉ tập trung vào quy mô giải ngân.

Đối với Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho rằng luật nên tập trung vào các nguyên tắc, thẩm quyền và cơ chế kiểm soát; những nội dung cần tính linh hoạt nên giao Chính phủ và địa phương hướng dẫn, tổ chức thực hiện.

Theo Bộ trưởng, nếu luật quy định quá chi tiết, khi điều kiện thực tế thay đổi sẽ khó sửa đổi và có thể tạo độ trễ trong điều hành. Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng được đặt ở mức cao, yêu cầu không chỉ là đưa thêm vốn vào nền kinh tế mà còn phải bảo đảm mỗi đồng vốn tạo ra nhiều giá trị hơn.

Bài toán tăng trưởng hai con số vì vậy đặt nền trên hai biến số song hành: quy mô vốn đầu tư phải được nâng lên khoảng 40% GDP, trong khi hiệu quả sử dụng vốn phải cải thiện để ICOR giảm về 4,5-4,8. Nếu chỉ tăng lượng vốn mà không nâng chất lượng phân bổ, áp lực huy động nguồn lực sẽ lớn nhưng hiệu quả tăng trưởng có thể không tương xứng.