Gần 800.000 tỷ đồng chưa giải ngân, áp lực tăng trưởng dồn về 7 tháng cuối năm

Theo Bộ Tài chính, đến ngày 4/6/2026, cả nước giải ngân được 227.196 tỷ đồng, tương đương 22,4% kế hoạch Thủ tướng giao. Nếu loại trừ phần vốn khoảng 32.500 tỷ đồng được giữ lại cho dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân đạt khoảng 23,2%.

Con số này cho thấy tiến độ đã cải thiện so với cuối tháng 5. Chỉ trong một tuần, lượng vốn giải ngân tăng thêm gần 28.822 tỷ đồng, cao gấp 1,8 lần tuần trước đó. Tuy nhiên, đằng sau sự cải thiện này vẫn là áp lực rất lớn khi hơn ba phần tư kế hoạch vốn năm nay vẫn chưa được đưa vào nền kinh tế.

Năm 2026, Quốc hội thông qua kế hoạch đầu tư công hơn 1,013 triệu tỷ đồng, cao nhất từ trước đến nay và tăng khoảng 22,7% so với năm 2025. Điều đó đồng nghĩa từ nay đến cuối năm, nền kinh tế cần hấp thụ trung bình khoảng 113.000 tỷ đồng mỗi tháng nếu muốn hoàn thành mục tiêu giải ngân 100%.

Thách thức nằm ở chỗ nhiều điểm nghẽn cũ vẫn chưa được xử lý triệt để. Báo cáo của Bộ Tài chính cho thấy vẫn còn 26 bộ, ngành và 19 địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân cả nước. Thậm chí một số đơn vị gần như chưa giải ngân hoặc giải ngân dưới 1% kế hoạch được giao.

Không chỉ các cơ quan quản lý, nhiều dự án hạ tầng trọng điểm cũng đang chậm tiến độ. Cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột mới giải ngân khoảng 7,2% kế hoạch năm, dự án Cao Lãnh - An Hữu đạt 6%, trong khi dự án Bến Lức - Long Thành chưa ghi nhận giải ngân đáng kể.

Nguyên nhân không mới. Đó vẫn là giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư, nguồn vật liệu xây dựng và sự phối hợp giữa các địa phương. Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết dù Chính phủ đã chỉ đạo quyết liệt việc cấp phép mỏ và bảo đảm nguồn vật liệu, tình trạng thiếu hụt cục bộ vẫn xuất hiện tại một số dự án do khâu điều phối chưa hiệu quả.

Áp lực càng lớn hơn khi đầu tư công đang được xem là động lực tăng trưởng quan trọng nhất trong bối cảnh xuất khẩu, tiêu dùng và đầu tư tư nhân vẫn đối mặt nhiều biến số từ bên ngoài. Nếu dòng vốn này chậm đi, khoảng trống tăng trưởng sẽ rất khó được bù đắp bởi các động lực khác.

Đó là lý do Chính phủ liên tục yêu cầu các địa phương coi giải ngân đầu tư công là nhiệm vụ chính trị trọng tâm. Thủ tướng Lê Minh Hưng gần đây tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu hoàn thành 100% kế hoạch vốn, đồng thời gắn kết quả giải ngân với đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu.

Song song với áp lực hành chính, một cơ chế giám sát mới cũng đang được chuẩn bị. Bộ Tài chính đề xuất xây dựng hệ thống KPI chấm điểm giải ngân theo tuần và theo tháng, đồng thời đánh giá chất lượng, hiệu quả thực hiện dự án thay vì chỉ nhìn vào tỷ lệ giải ngân đơn thuần.

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho rằng việc áp dụng KPI là cần thiết để tăng kỷ luật thực thi và tạo động lực cho các đơn vị triển khai dự án. Theo kế hoạch, cơ chế này sẽ được thí điểm từ tháng 7 đến tháng 9 trước khi áp dụng chính thức trên diện rộng.

Tại các địa phương lớn, cuộc đua giải ngân cũng đang nóng lên. Hà Nội đã bố trí khoảng 156.000 tỷ đồng cho đầu tư công, cao hơn mức vốn được giao, với tỷ lệ giải ngân đạt trên 40%. TP.HCM cũng đặt mục tiêu hoàn thành 70% kế hoạch giải ngân ngay trong quý III nhằm tạo lực kéo cho tăng trưởng kinh tế.

Những nỗ lực này cho thấy quyết tâm của bộ máy điều hành. Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng không còn là vốn có được bố trí hay không, mà là dòng tiền có thực sự đi vào công trình, đi vào sản xuất và tạo ra tăng trưởng hay không.

Bởi cuối cùng, hơn 1 triệu tỷ đồng đầu tư công không chỉ là một chỉ tiêu ngân sách. Đó là kỳ vọng về một động cơ tăng trưởng mới của nền kinh tế. Và từ nay đến cuối năm, tốc độ giải ngân sẽ quyết định động cơ đó vận hành mạnh đến đâu.