Tranh chấp sáng chế vaccine COVID-19 khiến Moderna đối mặt nguy cơ trả thêm 1,3 tỷ USD

Hãng dược Moderna đang đối mặt với một diễn biến pháp lý quan trọng tại Mỹ trong vụ tranh chấp quyền sở hữu trí tuệ liên quan đến vaccine COVID-19 Spikevax. Ngày 5/11/2026, Tòa Phúc thẩm Liên bang Mỹ đã tổ chức phiên tranh tụng xem xét kháng cáo của Moderna về việc áp dụng Điều 1498, Tiêu đề 28, Bộ luật Mỹ.

Trọng tâm vụ việc là liệu quy định pháp luật liên bang về bảo vệ nhà thầu trong một số hoạt động sản xuất, sử dụng sản phẩm phục vụ chính phủ có được áp dụng đối với các liều vaccine Moderna cung cấp theo hợp đồng với Chính phủ Mỹ hay không. Vấn đề này có ý nghĩa trực tiếp đối với trách nhiệm pháp lý của Moderna trước các cáo buộc xâm phạm sáng chế từ Arbutus Biopharma và Genevant Sciences.

Tranh chấp xoay quanh công nghệ hạt nano lipid

Vụ kiện bắt nguồn từ đơn kiện được Arbutus Biopharma và Genevant Sciences nộp năm 2022. Hai doanh nghiệp cho rằng Moderna đã sử dụng công nghệ hạt nano lipid được bảo hộ bởi các sáng chế của họ trong quá trình phát triển và sản xuất vaccine COVID-19 mà không có khoản bồi thường phù hợp.

Công nghệ hạt nano lipid đóng vai trò quan trọng trong việc vận chuyển thành phần mRNA của vaccine vào tế bào. Moderna sử dụng công nghệ này trong Spikevax, vaccine được phát triển bằng phương pháp sử dụng RNA thông tin.

Tranh chấp không chỉ liên quan đến việc xác định quyền sử dụng công nghệ được bảo hộ mà còn đặt ra vấn đề về phạm vi trách nhiệm của doanh nghiệp tư nhân khi sản xuất sản phẩm theo hợp đồng phục vụ Chính phủ Mỹ.

Moderna lập luận rằng các liều vaccine thuộc diện tranh chấp được sản xuất theo hợp đồng có liên quan đến Chiến dịch Thần tốc (Operation Warp Speed), chương trình được Chính phủ Mỹ triển khai năm 2020 nhằm đẩy nhanh quá trình phát triển, sản xuất và phân phối vaccine, thuốc điều trị COVID-19.

Theo lập luận của Moderna, Điều 1498 cho phép chuyển một số yêu cầu bồi thường liên quan đến việc sử dụng sáng chế phục vụ chính phủ sang cơ quan liên bang, thay vì trực tiếp truy cứu trách nhiệm đối với nhà thầu tư nhân.

Bộ Tư pháp Mỹ cũng ủng hộ quan điểm pháp lý của Moderna trong quá trình kháng cáo.

Phạm vi bảo vệ của Điều 1498 là vấn đề then chốt

Điều 1498 của Tiêu đề 28, Bộ luật Mỹ quy định cơ chế xử lý một số yêu cầu liên quan đến sáng chế khi sản phẩm được sản xuất hoặc sử dụng cho Chính phủ Mỹ, với sự cho phép hoặc chấp thuận của chính phủ.

Theo cơ chế này, chủ sở hữu sáng chế có thể theo đuổi yêu cầu bồi thường đối với Chính phủ liên bang thay vì nhà thầu tư nhân trong những trường hợp đáp ứng điều kiện luật định.

Tuy nhiên, việc xác định phạm vi áp dụng của quy định trên đối với vaccine Moderna vẫn là vấn đề gây tranh cãi.

Tháng 2/2026, tòa án liên bang cấp sơ thẩm tại Delaware đã bác bỏ lập luận bảo vệ của Moderna đối với các liều vaccine thuộc phạm vi kháng cáo. Tòa án phân biệt giữa các liều vaccine được cung cấp cho nhân viên chính phủ và những liều được mua để phân phối rộng rãi cho công chúng.

Tại phiên tranh tụng ngày 5/11, hội đồng gồm ba thẩm phán của Tòa Phúc thẩm Liên bang Mỹ đã xem xét phạm vi diễn giải Điều 1498 mà Moderna đưa ra. Các thẩm phán đặt câu hỏi liệu cách hiểu của doanh nghiệp có mở rộng quá mức cơ chế bảo vệ nhà thầu chính phủ, qua đó ảnh hưởng đến khả năng thực thi quyền sáng chế của các chủ sở hữu hay không.

Đây là vấn đề có ý nghĩa đối với lĩnh vực sở hữu trí tuệ, bởi việc xác định trách nhiệm trong các hợp đồng chính phủ có thể ảnh hưởng đến quyền yêu cầu bồi thường của chủ sở hữu sáng chế cũng như cơ chế phân bổ trách nhiệm giữa Nhà nước và doanh nghiệp tư nhân.

Khoản thanh toán bổ sung lên tới 1,3 tỷ USD phụ thuộc phán quyết

Tháng 3/2026, Moderna, Arbutus Biopharma và Genevant Sciences đã đạt được thỏa thuận dàn xếp, giải quyết các tranh chấp trên phạm vi toàn cầu liên quan đến vaccine Spikevax và vaccine phòng virus hợp bào hô hấp (RSV) mRESVIA của Moderna.

Theo thỏa thuận, Moderna đã thanh toán khoản tiền 950 triệu USD vào ngày 8/7/2026. Ngoài khoản thanh toán này, doanh nghiệp còn có thể phải trả thêm tối đa 1,3 tỷ USD, tùy thuộc vào kết quả kháng cáo liên quan đến Điều 1498.

Nếu Tòa Phúc thẩm Liên bang Mỹ giữ nguyên việc bác bỏ hoàn toàn lập luận bảo vệ của Moderna hoặc xác định Điều 1498 không ngăn cản các yêu cầu của Arbutus và Genevant đối với toàn bộ số liều vaccine thuộc phạm vi kháng cáo, khoản thanh toán bổ sung có thể được thực hiện đầy đủ theo các điều khoản của thỏa thuận.

Trong trường hợp tòa án xác định cơ chế bảo vệ của Điều 1498 chỉ áp dụng đối với một phần số liều vaccine tranh chấp, khoản thanh toán bổ sung có thể được điều chỉnh giảm tương ứng.

Thỏa thuận cũng có những điều khoản cho phép hoàn trả khoản tiền thanh toán có điều kiện nếu kết quả pháp lý liên quan sau đó bị đảo ngược theo hướng có lợi cho Moderna trong một quyết định cuối cùng, không còn khả năng kháng cáo.

Ngược lại, nếu Moderna chứng minh được Điều 1498 ngăn cản các yêu cầu bồi thường liên quan, doanh nghiệp sẽ không phải thực hiện khoản thanh toán bổ sung theo thỏa thuận.

Tính đến ngày 8/11/2026, Tòa Phúc thẩm Liên bang Mỹ chưa công bố phán quyết đối với vụ việc.

Kết quả kháng cáo không chỉ quyết định nghĩa vụ tài chính có thể lên tới 1,3 tỷ USD của Moderna mà còn có khả năng làm rõ cách thức áp dụng cơ chế bảo vệ nhà thầu chính phủ trong các tranh chấp sáng chế. Vụ việc cho thấy, bên cạnh việc xác lập và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, phạm vi sử dụng công nghệ được cấp bằng sáng chế và trách nhiệm pháp lý trong các hợp đồng công cũng là những vấn đề có tác động đáng kể đến hoạt động thương mại hóa công nghệ.

Thái An