Tòa phúc thẩm Mỹ xem xét lập luận miễn trừ trách nhiệm vi phạm sáng chế của Moderna

Ngày 5/11, Tòa phúc thẩm liên bang Mỹ khu vực Liên bang (US Court of Appeals for the Federal Circuit) đã xem xét các lập luận liên quan đến việc áp dụng quy định miễn trừ trách nhiệm đối với hành vi vi phạm sáng chế trong trường hợp sản phẩm được sản xuất phục vụ Chính phủ Mỹ. Vụ việc liên quan đến vaccine COVID-19 Spikevax của Moderna và các yêu cầu bồi thường từ Arbutus Biopharma cùng Genevant Sciences.

Trọng tâm của phiên tranh tụng là liệu Moderna có được hưởng cơ chế miễn trừ theo quy định pháp luật liên bang Mỹ hay không, với lập luận rằng vaccine được sản xuất phục vụ chiến dịch tiêm chủng toàn quốc Operation Warp Speed của Chính phủ Mỹ.

Tranh chấp sáng chế vaccine COVID-19 trị giá hàng tỷ USD

Arbutus Biopharma và Genevant Sciences, liên doanh giữa Arbutus Biopharma và Roivant Sciences, đã khởi kiện Moderna vào năm 2022, cáo buộc hãng dược phẩm này vi phạm các sáng chế liên quan đến công nghệ vaccine COVID-19. Hai doanh nghiệp yêu cầu được hưởng một phần tiền bản quyền từ doanh thu hàng tỷ USD của vaccine Spikevax.

Tháng 3/2026, Moderna đạt thỏa thuận dàn xếp tranh chấp với các nguyên đơn. Theo thỏa thuận, hãng đã thanh toán 950 triệu USD vào tháng 7/2026. Tuy nhiên, Moderna có thể phải trả thêm 1,3 tỷ USD nếu Tòa phúc thẩm liên bang bác bỏ lập luận miễn trừ trách nhiệm của hãng.

Trước đó, vào tháng 2/2026, Thẩm phán liên bang Joshua Wolson tại Delaware phần lớn bác bỏ lập luận bảo vệ của Moderna. Tòa án nhận định vaccine COVID-19 của hãng chủ yếu được sản xuất “cho người dân Mỹ”, thay vì “cho Chính phủ” theo phạm vi áp dụng của quy định pháp luật liên quan.

Vụ kiện này từng được xem là tranh chấp đầu tiên trong chuỗi các vụ kiện sở hữu trí tuệ có giá trị lớn tại Mỹ liên quan đến công nghệ vaccine COVID-19 có khả năng được đưa ra xét xử. Những tranh chấp tương tự cũng liên quan đến Pfizer, BioNTech và nhiều doanh nghiệp dược phẩm, công nghệ sinh học lớn khác.

Ranh giới giữa miễn trừ trách nhiệm và bảo hộ quyền sáng chế

Tại phiên tranh tụng ngày 5/11, Moderna, Arbutus Biopharma, Genevant Sciences và đại diện Chính phủ Mỹ đã được hội đồng gồm ba thẩm phán của Tòa phúc thẩm liên bang chất vấn về phạm vi áp dụng của cơ chế miễn trừ.

Moderna cho rằng Chính phủ Mỹ mới là chủ thể phải chịu trách nhiệm trong vụ kiện, bởi hãng sản xuất vaccine phục vụ chương trình tiêm chủng quốc gia Operation Warp Speed. Công ty viện dẫn một quy định pháp luật liên bang từng được sử dụng để ngăn chặn các tranh chấp sáng chế làm gián đoạn nguồn cung vật tư phục vụ Chính phủ trong thời kỳ Chiến tranh thế giới thứ nhất.

Chính phủ Mỹ cũng ủng hộ lập luận này, cho rằng Moderna không nên phải chịu trách nhiệm đối với những liều vaccine được cung cấp trong khuôn khổ chương trình nói trên.

Tại phiên điều trần, luật sư McKaye Neumeister thuộc Bộ Tư pháp Mỹ cảnh báo rằng việc bác bỏ lập luận của Moderna có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động ký kết và thực hiện hợp đồng của Chính phủ.

Tuy nhiên, các thẩm phán đặt câu hỏi về nguy cơ mở rộng quá mức phạm vi áp dụng của cơ chế miễn trừ. Thẩm phán Richard Taranto nêu giả định rằng, nếu chấp nhận lập luận của Moderna, các doanh nghiệp có thể được miễn trừ trách nhiệm vi phạm sáng chế bất cứ khi nào Chính phủ đồng ý mua sản phẩm.

Theo ông Taranto, cách diễn giải này có thể dẫn đến những trường hợp Chính phủ mua toàn bộ dược phẩm tại Mỹ và qua đó miễn trừ trách nhiệm cho các nhà sản xuất thuốc generic đối với những yêu cầu bảo hộ sáng chế, nhằm giảm giá thuốc.

Thẩm phán cho rằng đây chính là nguy cơ mà tòa án cấp dưới đã tìm cách tránh khi bác bỏ phần lớn lập luận của Moderna.

Ở chiều ngược lại, thẩm phán Jimmie Reyna cũng chất vấn luật sư David Berl đại diện Arbutus Biopharma về lý do Moderna không được xem là đã sản xuất vaccine “cho Chính phủ” theo quy định pháp luật.

Luật sư Berl lập luận rằng hành vi trực tiếp sản xuất vaccine của Moderna không nhằm phục vụ Chính phủ, mà hướng đến lợi ích của người dân Mỹ. Tuy nhiên, thẩm phán Reyna đặt vấn đề rằng Chính phủ chính là chủ thể tổ chức việc cung cấp vaccine cho người dân, do đó cần xem xét liệu hoạt động này có thể được coi là phục vụ Chính phủ hay không.

Tác động đối với thực thi quyền sở hữu trí tuệ

Vụ tranh chấp đặt ra vấn đề quan trọng về mối quan hệ giữa hoạt động mua sắm công, trách nhiệm pháp lý của nhà cung cấp và cơ chế bảo hộ quyền sáng chế.

Nếu lập luận của Moderna được chấp nhận, phạm vi miễn trừ trách nhiệm đối với các sản phẩm được cung cấp cho Chính phủ có thể được mở rộng, tạo tiền lệ ảnh hưởng đến việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là dược phẩm và công nghệ sinh học.

Ngược lại, nếu tòa án bác bỏ lập luận này, các doanh nghiệp cung cấp sản phẩm phục vụ chương trình của Chính phủ vẫn có thể phải đối mặt với trách nhiệm pháp lý liên quan đến việc sử dụng hoặc khai thác sáng chế của bên thứ ba.

Đối với các chủ thể nắm giữ quyền sáng chế, vụ việc cho thấy việc xác định phạm vi bảo hộ và trách nhiệm đối với hành vi xâm phạm không chỉ phụ thuộc vào bản chất công nghệ, mà còn có thể chịu tác động từ các quy định đặc thù về mua sắm và thực hiện hợp đồng của Chính phủ.

Vụ kiện Arbutus Biopharma Corp. và Moderna Inc. được thụ lý tại Tòa phúc thẩm liên bang Mỹ với số hiệu 26-1581. Phán quyết của tòa có thể ảnh hưởng đáng kể đến cách áp dụng cơ chế miễn trừ trách nhiệm trong các tranh chấp sáng chế liên quan đến sản phẩm được sản xuất phục vụ Chính phủ Mỹ.