Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Hoàng Văn Đại, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, về diễn biến El Niño, nguy cơ suy giảm nguồn nước và yêu cầu phối hợp giữa cơ quan khí tượng thủy văn với ngành điện trong công tác vận hành hồ chứa thủy điện.
El Niño kéo dài, dòng chảy về hồ thủy điện miền Bắc có thể thiếu hụt 25-40%
- Thưa ông, El Niño được dự báo diễn biến như thế nào từ cuối năm 2026 sang đầu năm 2027? Hiện tượng này tác động ra sao đến lượng mưa, dòng chảy và nguồn nước tại các hồ thủy điện, nhất là khu vực phía Bắc?
Ông Hoàng Văn Đại: Có thể nói, thách thức lớn nhất của đợt El Niño này đối với ngành điện không nằm ở những tháng cuối năm 2026, mà ở giai đoạn cuối mùa khô năm 2027. Hiện nay, ENSO đang ở trạng thái El Niño cường độ rất mạnh. Dự báo trong ba tháng tới (từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027), El Niño tiếp tục duy trì cường độ rất mạnh với xác suất khoảng 96%. Sang thời kỳ tháng 2-4/2027, hiện tượng này bắt đầu suy yếu nhưng nhiều khả năng vẫn ở mức trung bình (xác suất khoảng 44%) hoặc mạnh (khoảng 32%). El Niño có thể tiếp tục duy trì đến nửa đầu mùa hè năm 2027 trước khi chuyển dần sang trạng thái trung tính.
Với kịch bản này, nhiệt độ trung bình trên cả nước trong những tháng tới có thể cao hơn trung bình nhiều năm từ 1-2°C. Mùa đông ở miền Bắc có khả năng ấm hơn, số đợt rét đậm, rét hại ít hơn so với trung bình nhiều năm. Đáng lưu ý, dòng chảy đến các hồ chứa thủy điện lớn ở Bắc Bộ được dự báo thiếu hụt phổ biến 25-40% so với trung bình nhiều năm. Điều này đặt ra nguy cơ các hồ thủy điện bước vào mùa khô năm 2027 với lượng nước tích trữ thấp hơn thông thường.
Trong khi đó, nắng nóng đầu năm 2027 có khả năng xuất hiện sớm, kéo dài và gay gắt hơn, đặc biệt trong giai đoạn tháng 3-6/2027. Nhu cầu sử dụng điện, nước sinh hoạt và nước tưới có thể gia tăng đúng vào thời điểm nguồn nước tự nhiên suy giảm, tạo áp lực đồng thời lên công tác bảo đảm cung ứng điện và điều tiết nguồn nước.
Tại miền Trung, lượng mưa trong mùa mưa năm 2026 và các tháng mùa khô có khả năng thiếu hụt phổ biến 20-40%, cục bộ trên 50% tại khu vực duyên hải Nam Trung Bộ. Dòng chảy trên nhiều lưu vực sông có thể giảm 20-40%, ảnh hưởng đến khả năng tích nước của các hồ thủy lợi và thủy điện.
Nếu hiện tượng El Niño kéo dài sang thời kỳ chuyển mùa, mùa mưa năm 2027 có nguy cơ bắt đầu muộn hơn trung bình nhiều năm, nhất là tại Tây Nguyên và Nam Bộ. Thời gian thiếu nước vì vậy có thể kéo dài, ảnh hưởng đến sản xuất, sinh hoạt và hoạt động của các công trình khai thác, sử dụng nước.
- Trước nguy cơ suy giảm lượng mưa và dòng chảy về hồ, Trung tâm đang triển khai những giải pháp nào để nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo sớm nguồn nước? Công tác phối hợp với đơn vị vận hành hệ thống điện quốc gia (NSMO) được thực hiện ra sao để hỗ trợ điều hành hồ chứa?
Ông Hoàng Văn Đại: Trung tâm đang tập trung nâng cao chất lượng dự báo mưa trên các lưu vực sông ở cả thời hạn ngắn, vừa và dài hạn; hoàn thiện hệ thống mô hình dự báo thủy văn, kết hợp mô hình mưa - dòng chảy, mô hình thủy lực và trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm nâng cao độ tin cậy của dự báo dòng chảy đến hồ chứa.
Cùng với đó, chúng tôi tăng cường kết nối, khai thác dữ liệu quan trắc mưa, mực nước, lưu lượng và thông tin vận hành hồ chứa theo thời gian thực; xây dựng cơ sở dữ liệu nguồn nước đồng bộ, phục vụ giám sát liên tục 24/7. Các sản phẩm dự báo, cảnh báo cũng được đổi mới theo hướng cụ thể, sát với nhu cầu thực tiễn, hỗ trợ các đơn vị quản lý và vận hành đưa ra quyết định phù hợp.
Đối với ngành điện, Trung tâm đang cung cấp các bản tin dự báo nguồn nước hạn vừa và hạn dài phục vụ vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia. Trong đó, có dự báo dòng chảy đến các hồ chứa vừa và lớn với thời hạn 5 ngày, 1 tuần, 1 tháng; các bản tin nhận định mùa và bản tin phục vụ công tác tích nước.
Bên cạnh thông tin dự báo định kỳ còn có các tin dự báo chuyên đề, khi có diễn biến mưa, dòng chảy bất thường; đồng thời số liệu vận hành thực tế của các hồ chứa (mực nước, lưu lượng đến hồ, lưu lượng xả) được chia sẻ để Trung tâm hiệu chỉnh mô hình, nâng cao độ chính xác của các bản tin tiếp theo.
Chuyển từ cảnh báo thiếu nước sang dự báo nguy cơ từ sớm
- Trong năm 2027, Trung tâm sẽ tập trung cung cấp những thông tin, kịch bản dự báo nào để ngành điện chủ động phương án vận hành hồ chứa, huy động nguồn thủy điện và bảo đảm an toàn hồ đập?
Ông Hoàng Văn Đại: Trung tâm sẽ tập trung vào ba nhóm thông tin chính. Một là, xây dựng các kịch bản dự báo nguồn nước theo từng lưu vực, hồ chứa với cao, trung bình và thấp; cập nhật thường xuyên khi xảy ra điều kiện có diễn biến bất lợi, đánh giá mức độ thiếu hụt dòng chảy và khả năng bảo đảm mực nước của từng hồ theo quy trình vận hành, qua đó cảnh báo sớm nguy cơ thiếu nước trong mùa khô năm 2027.
Hai là, dự báo nắng nóng, nhiệt độ cao điểm, yếu tố quyết định phụ tải điện để ngành điện cân đối đồng thời cả hai vế cung và cầu. Ba là, theo dõi sát các đợt mưa trái mùa để thông báo kịp thời, giúp các hồ tận dụng cơ hội tích thêm nước.
Mục tiêu là chuyển từ dự báo khi thiếu nước đã xảy ra sang nhận diện, cảnh báo nguy cơ thiếu hụt nguồn nước trước nhiều tháng, cung cấp cơ sở khoa học để ngành điện và các đơn vị quản lý chủ động kế hoạch tích trữ nước từ sớm, xây dựng phương án vận hành, điều tiết và huy động thủy điện hợp lý, hài hòa giữa yêu cầu phát điện, cấp nước cho hạ du và bảo đảm an ninh nguồn nước.
- Ngoài El Niño, những hiện tượng thời tiết cực đoan nào cần đặc biệt lưu ý trong năm 2027? Ông có khuyến nghị gì đối với các bộ, ngành, địa phương và đơn vị quản lý hồ chứa để chủ động ứng phó?
Ông Hoàng Văn Đại: Năm 2027 được dự báo sẽ có nền nhiệt độ cao hơn trung bình nhiều năm. Nửa đầu năm, chúng ta cần đặc biệt lưu ý nắng nóng xuất hiện sớm, kéo dài và gay gắt; hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn. Tuy nhiên, thời tiết cực đoan có thể diễn ra theo cả hai chiều, ngay trong nền khô hạn vẫn có thể xuất hiện các đợt mưa lớn cục bộ cường độ cao trong thời gian ngắn, dông, lốc, sét, mưa đá, lũ quét và sạt lở đất.
Trước tình hình đó, các bộ, ngành và địa phương cần tăng cường theo dõi, cập nhật thường xuyên thông tin dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn để chủ động xây dựng các phương án ứng phó phù hợp với từng loại hình thiên tai. Đặc biệt, cần rà soát kế hoạch tích trữ, phân bổ và sử dụng tiết kiệm nguồn nước, tiết kiệm điện; điều chỉnh cơ cấu mùa vụ, cây trồng phù hợp; bảo đảm an toàn hồ chứa, công trình thủy lợi, hệ thống lưới điện trong các đợt nắng nóng cao điểm và chủ động phương án phòng, chống ngập lụt, lũ quét, sạt lở đất.
Xin cảm ơn ông!
El Niño được dự báo tiếp tục duy trì cường độ rất mạnh trong những tháng cuối năm 2026, khiến dòng chảy về các hồ thủy điện khu vực Bắc Bộ có thể thiếu hụt 25-40% so với trung bình nhiều năm. Công tác dự báo, chia sẻ dữ liệu và phối hợp vận hành hồ chứa cần được tăng cường nhằm chủ động ứng phó nguy cơ thiếu nước, bảo đảm an toàn công trình và cung ứng điện năm 2027.
