Chính phủ nới hạn ngạch khai thác than thêm 15%, ưu tiên cho phát điện đến hết 2027

Chính phủ vừa cho phép các doanh nghiệp khai thác than trong nước tăng sản lượng tối đa 15% so với hạn ngạch được cấp phép hiện hành nhằm đáp ứng nhu cầu phát điện ngày càng gia tăng. Chính sách này sẽ được áp dụng đến hết năm 2027 và toàn bộ sản lượng bổ sung phải được ưu tiên phục vụ cho hoạt động sản xuất điện.

Động thái mới phản ánh áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống năng lượng trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ điện tăng nhanh, giá nhiên liệu thế giới biến động và nguy cơ thời tiết cực đoan ảnh hưởng tới nguồn cung điện.

Sau nhiều năm duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, Việt Nam đang trở thành một trong những trung tâm sản xuất quan trọng của khu vực Đông Nam Á. Sự mở rộng của các ngành điện tử, cơ khí, dệt may và chế biến đã kéo theo nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh từ khu vực công nghiệp.

Trong khi đó, tiêu thụ điện dân dụng cũng gia tăng đáng kể khi nhiều khu vực bước vào các đợt nắng nóng kéo dài. Cơ quan chức năng từng cảnh báo hệ thống điện quốc gia có thể chịu áp lực lớn trong mùa hè năm nay khi nhu cầu sử dụng điện tăng đột biến.

Rủi ro còn đến từ yếu tố thời tiết. Nhiều tổ chức khí tượng quốc tế dự báo hiện tượng El Nino có khả năng quay trở lại từ nửa cuối năm 2026. Nếu kịch bản này xảy ra, lượng mưa suy giảm có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng thủy điện – một trong những nguồn cung điện quan trọng của Việt Nam. Trong bối cảnh đó, nhiệt điện than tiếp tục được xem là nguồn điện nền có khả năng bảo đảm công suất ổn định cho hệ thống.

Quyết định tăng sản lượng khai thác than cũng được đưa ra khi thị trường năng lượng toàn cầu đang đối mặt với nhiều biến động. Những căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông cùng các rủi ro liên quan đến nguồn cung dầu khí đã đẩy giá năng lượng lên cao trong thời gian qua. Giá nhiên liệu nhập khẩu tăng không chỉ làm gia tăng chi phí sản xuất điện mà còn tạo thêm áp lực đối với lạm phát và hoạt động điều hành kinh tế vĩ mô.

Tuy nhiên, quyết định của Chính phủ cũng phản ánh một thực tế khác: nguồn cung than trong nước đang gặp nhiều thách thức. Theo số liệu của Cục Thống kê, sản lượng than khai thác trong 5 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 19,4 triệu tấn, giảm 4,2% so với cùng kỳ năm trước. Điều này cho thấy ngành khai thác than vẫn chịu áp lực từ điều kiện khai thác ngày càng khó khăn, chi phí sản xuất tăng và chất lượng tài nguyên suy giảm theo thời gian.

Trong khi sản lượng nội địa đi xuống, nhu cầu tiêu thụ than lại tiếp tục gia tăng. Việt Nam đã nhập khẩu khoảng 32,9 triệu tấn than trong 5 tháng đầu năm, tăng 4,7% so với cùng kỳ năm trước. Khối lượng nhập khẩu hiện cao hơn đáng kể so với sản lượng khai thác trong nước. Nguồn than nhập khẩu chủ yếu đến từ Indonesia và Australia. Điều này giúp đáp ứng nhu cầu nhiên liệu cho các nhà máy nhiệt điện nhưng đồng thời cũng làm gia tăng mức độ phụ thuộc vào thị trường quốc tế.

Khi giá than thế giới biến động hoặc xuất hiện những cú sốc địa chính trị, chi phí sản xuất điện trong nước có thể chịu tác động đáng kể. Vì vậy, việc cho phép tăng sản lượng khai thác than không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu điện trong ngắn hạn mà còn giúp giảm bớt áp lực nhập khẩu, tăng khả năng chủ động nguồn cung năng lượng trong nước.

Ở góc độ dài hạn, quyết định này cũng cho thấy quá trình chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Dù năng lượng tái tạo đang phát triển nhanh và được kỳ vọng đóng vai trò ngày càng lớn trong cơ cấu nguồn điện, hệ thống điện hiện nay vẫn cần những nguồn điện nền có khả năng vận hành ổn định để bảo đảm an ninh năng lượng.

Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cùng tốc độ phát triển của nền kinh tế, nhiệt điện than nhiều khả năng vẫn sẽ giữ vai trò quan trọng trong vài năm tới, ngay cả khi Việt Nam theo đuổi các mục tiêu chuyển đổi xanh và giảm phát thải trong dài hạn.