Đằng sau quyết định chi mạnh cho điện là bài toán mở trần GDP
Nếu tăng trưởng kinh tế có một “giới hạn cứng”, thì đó chính là điện. Không phải chính sách, cũng không phải vốn đầu tư tư nhân, mà là khả năng cung ứng điện ổn định, mới là yếu tố quyết định nền kinh tế có thể mở rộng đến đâu. Những số liệu được công bố tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV cho thấy, vì sao Việt Nam lựa chọn chi mạnh tay cho ngành điện trong dài hạn.
Theo Quyền Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng, đến cuối năm 2025, tổng công suất nguồn điện toàn hệ thống của Việt Nam (không bao gồm công suất nhập khẩu) đạt khoảng 87.600 MW, tăng 6.400 MW so với năm 2024. Quy mô này, đưa hệ thống điện Việt Nam vào nhóm lớn nhất Đông Nam Á, và top 20 hệ thống điện lớn trên thế giới. Đây không chỉ là một con số kỹ thuật, mà là ngưỡng năng lực hiện hữu của nền kinh tế.
Tuy nhiên, mức công suất hiện tại mới chỉ đủ cho nhu cầu trước mắt. Theo Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia giai đoạn 2021–2030 (Quy hoạch điện VIII) điều chỉnh, ngành điện được giao nhiệm vụ bảo đảm đủ điện cho tăng trưởng GDP bình quân khoảng 10%/năm giai đoạn 2026–2030, và khoảng 7,5%/năm giai đoạn 2031–2050. Để đáp ứng yêu cầu đó, tổng công suất các nhà máy điện phục vụ nhu cầu trong nước được quy hoạch ở mức từ 183.291 MW đến 236.363 MW, cao hơn hơn hai lần so với hiện nay. Nói cách khác, trần tăng trưởng chỉ có thể được nâng lên khi trần điện được nâng trước.
Quy hoạch công suất đi kèm một lựa chọn đầu tư rất lớn. Ước tính, giai đoạn 2026–2030, Việt Nam cần khoảng 136,3 tỷ USD để phát triển nguồn điện và lưới điện truyền tải. Giai đoạn 2031–2035 cần thêm 130 tỷ USD, và từ 2036 đến 2050 tiếp tục cần khoảng 569,1 tỷ USD cho lĩnh vực này. Tổng mức đầu tư lên tới hàng trăm tỷ USD cho thấy điện không được xem là chi phí ngắn hạn, mà là khoản đầu tư mở đường cho tăng trưởng dài hạn.
Phát biểu tại Hội nghị Bộ trưởng Năng lượng APEC lần thứ 15, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long nhấn mạnh, để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng trên 8% năm 2025, và hai con số giai đoạn 2026–2030, việc rà soát, đánh giá khả năng phát triển các loại hình nguồn điện và điều chỉnh cơ cấu nguồn, đặc biệt ưu tiên các dự án có thời gian triển khai nhanh, là yêu cầu mang tính then chốt. Điều này cho thấy, đầu tư điện không chỉ nằm ở quy mô, mà còn ở tốc độ và tính kịp thời.
Nhìn từ các số liệu và định hướng nêu trên, có thể thấy việc chi mạnh tay cho điện không phải là quyết định cảm tính. Khi quy mô nền kinh tế mở rộng nhanh, nhu cầu điện tăng liên tục, điện buộc phải đi trước một bước để không trở thành điểm nghẽn. Đầu tư chậm cho điện đồng nghĩa với việc tự hạ trần tăng trưởng.
Trong bối cảnh đó, điện không chỉ là một ngành kỹ thuật hay hạ tầng thông thường. Đây là lựa chọn chiến lược, nhằm mở trần phát triển của nền kinh tế. Chi mạnh cho điện, vì thế, không phải để khoe quy mô đầu tư, mà để bảo đảm rằng tăng trưởng trong những thập kỷ tới không bị chặn lại bởi chính nền móng của nó.
Văn Mạnh
