ADB: Việt Nam là mắt xích then chốt trong sáng kiến năng lượng 70 tỷ USD

Việt Nam đang nổi lên như một mắt xích chiến lược trong quá trình hình thành thị trường năng lượng khu vực, khi Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) đánh giá có khả năng dẫn dắt kết nối năng lượng tại Đông Nam Á. Nhận định này được đưa ra tại Hội nghị thường niên lần thứ 59 của ADB, nơi Sáng kiến Lưới điện liên Á (PAGI) chính thức được công bố như một trụ cột mới cho an ninh năng lượng khu vực.

PAGI nằm trong kế hoạch hạ tầng quy mô 70 tỷ USD do ông Masato Kanda Chủ tịch Ngân hàng Phát triển châu Á công bố, nhằm tái cấu trúc hệ thống năng lượng và kỹ thuật số châu Á – Thái Bình Dương. Theo ông Masato Kanda, các cú sốc địa chính trị, đặc biệt tại Trung Đông, đang phơi bày rủi ro khi các nền kinh tế phụ thuộc vào một số hành lang năng lượng chiến lược, buộc khu vực phải chuyển sang mô hình kết nối đa chiều.

Áp lực chuyển dịch càng trở nên cấp bách khi đến năm 2023, nhiên liệu hóa thạch vẫn chiếm 72% tổng nguồn cung năng lượng, trong khi phát thải CO₂ từ đốt nhiên liệu đã tăng 147% trong giai đoạn 2000–2022. Ông Keiju Mitsuhashi, Giám đốc Năng lượng khu vực của ADB, cho rằng việc tiếp tục phụ thuộc vào than đá là “câu chuyện của quá khứ” và khu vực cần một giải pháp mang tính hệ thống thay vì các biện pháp ngắn hạn.

Một nghịch lý lớn cũng được ADB chỉ ra là dù tăng trưởng nhanh, khu vực vẫn còn hơn 150 triệu người chưa tiếp cận điện ổn định, trong khi nhu cầu điện dự báo sẽ tăng mạnh trong các thập kỷ tới. Tiến sĩ Priyantha D.C. Wijayatunga, Giám đốc cấp cao Văn phòng Năng lượng ADB, nhấn mạnh: “Không có truyền tải, không có chuyển dịch”, cho thấy lưới điện liên kết là điều kiện tiên quyết để khai thác hiệu quả năng lượng tái tạo phân bổ không đồng đều trong khu vực.

Để giải bài toán này, PAGI đặt mục tiêu huy động 50 tỷ USD đến năm 2035, trong đó ADB cam kết 25 tỷ USD. Sáng kiến hướng tới xây dựng 22.000 km đường dây truyền tải, tích hợp khoảng 20 GW năng lượng tái tạo xuyên biên giới, đồng thời cải thiện tiếp cận điện cho 200 triệu người và tạo ra 840.000 việc làm, qua đó giảm khoảng 15% phát thải ngành điện khu vực.

Trong cấu trúc đó, Việt Nam được đánh giá là một trong những mắt xích quan trọng nhất tại Đông Nam Á. Theo ông Mitsuhashi, Việt Nam không chỉ tham gia mà còn có cơ hội trở thành quốc gia dẫn dắt việc hình thành thị trường năng lượng khu vực, nhờ khả năng kết nối đa phương và vai trò tích cực trong các sáng kiến như Lưới điện ASEAN và Tiểu vùng Mekong mở rộng.

Thực tế, Việt Nam đã bước đầu hiện thực hóa vai trò này thông qua các dự án hợp tác cụ thể. Điển hình là biên bản ghi nhớ giữa Việt Nam – Malaysia – Singapore về xuất khẩu điện sạch qua cáp ngầm, cùng với việc duy trì kết nối lưới điện ổn định với Lào, Campuchia và Trung Quốc. Đây là nền tảng kỹ thuật quan trọng để mở rộng giao dịch điện xuyên biên giới trong tương lai.

Bên cạnh hạ tầng, ADB cũng đánh giá cao tiến trình hoàn thiện thị trường điện tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh Quy hoạch điện VIII điều chỉnh theo hướng tăng nhập khẩu và trao đổi năng lượng tái tạo. Với nền tảng này, Việt Nam không chỉ là bên tham gia mà có thể đóng vai trò định hình thị trường năng lượng khu vực, khi PAGI được triển khai, đưa châu Á – Thái Bình Dương tiến tới một hệ sinh thái năng lượng kết nối và bền vững hơn.