Cảnh báo nóng: Dự án nghìn tỷ có thể khiến Việt Nam “khát điện”

Tại một hội thảo về địa chính trị và an ninh năng lượng, Phạm Chi Lan đã đưa ra cảnh báo đáng chú ý về cách phân bổ nguồn lực quốc gia. Theo bà, trong bối cảnh nguồn lực còn hạn chế, việc ưu tiên đầu tư dàn trải, đặc biệt là vào các dự án hạ tầng giao thông quy mô lớn nhưng chưa thực sự cấp bách, có thể khiến lĩnh vực năng lượng rơi vào tình trạng thiếu hụt vốn nghiêm trọng.

Theo phân tích, năng lượng không chỉ là một ngành kinh tế đơn lẻ mà là đầu vào cốt lõi của toàn bộ hệ thống sản xuất. Nếu nguồn cung điện không đảm bảo cả về số lượng lẫn chất lượng, các ngành công nghiệp sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp, kéo theo nguy cơ suy giảm tăng trưởng kinh tế. Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới các ngành sản xuất có giá trị gia tăng cao, yêu cầu về nguồn điện ổn định và sạch càng trở nên cấp thiết.

Bà Lan cho rằng việc đặt ưu tiên quá lớn vào các dự án giao thông nghìn tỷ có thể tạo ra áp lực lớn lên ngân sách và làm phân tán nguồn lực đầu tư. Trong khi đó, những dự án năng lượng - đặc biệt là phát triển điện sạch, hệ thống truyền tải và lưu trữ - lại chưa được đầu tư tương xứng. Nếu không có sự điều chỉnh kịp thời, Việt Nam có thể đối mặt với nguy cơ “khát điện”, một kịch bản có thể làm gián đoạn hoạt động sản xuất và ảnh hưởng đến môi trường đầu tư.

Một vấn đề quan trọng khác là chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế. Theo chuyên gia, Việt Nam vẫn còn tồn tại nhiều ngành thâm dụng năng lượng nhưng hiệu quả kinh tế thấp, trong khi các ngành công nghệ cao, thân thiện môi trường lại chưa được ưu tiên đúng mức. Điều này không chỉ gây áp lực lên hệ thống năng lượng mà còn làm giảm hiệu quả sử dụng tài nguyên trong dài hạn.

Bên cạnh đó, sự phụ thuộc vào nhập khẩu thiết bị và công nghệ trong các dự án năng lượng cũng là một điểm nghẽn lớn. Công nghiệp phụ trợ trong nước chưa phát triển khiến chi phí đầu tư tăng cao, đồng thời làm giảm tính tự chủ của nền kinh tế. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu còn nhiều biến động, việc phụ thuộc vào bên ngoài càng làm gia tăng rủi ro.

Đối với lĩnh vực năng lượng tái tạo, bà Phạm Chi Lan cho rằng Việt Nam đã có giai đoạn phát triển nhanh nhưng thiếu ổn định về chính sách. Sau khi thu hút được lượng lớn vốn đầu tư, nhiều dự án lại rơi vào tình trạng đình trệ do vướng mắc về cơ chế, đặc biệt là hạn chế trong hệ thống truyền tải. Tình trạng “có điện nhưng không thể phát lên lưới” không chỉ gây lãng phí mà còn làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư.

Một trong những giải pháp được nhấn mạnh là cần “cởi trói” cho khu vực tư nhân. Theo bà Lan, khu vực này hoàn toàn có thể đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết bài toán năng lượng nếu được tạo điều kiện thuận lợi về cơ chế, vốn và đất đai. Việc thu hút nguồn lực tư nhân không chỉ giúp giảm áp lực cho ngân sách mà còn thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cao hiệu quả đầu tư.

Ngoài ra, việc phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng và nâng cấp hạ tầng truyền tải cũng được xem là yếu tố then chốt. Đây là những khâu quan trọng để đảm bảo nguồn điện được phân phối hiệu quả, đặc biệt trong bối cảnh tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng gia tăng. Nếu không giải quyết được các điểm nghẽn này, việc mở rộng nguồn cung điện sẽ không mang lại hiệu quả như kỳ vọng.

Trong dài hạn, việc xây dựng chiến lược năng lượng cần gắn chặt với định hướng phát triển kinh tế. Điều này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các ngành, từ quy hoạch, đầu tư đến chính sách điều hành. Việc xác định đúng thứ tự ưu tiên không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn lực mà còn tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng bền vững.

Cảnh báo của chuyên gia Phạm Chi Lan cho thấy bài toán năng lượng không thể tiếp tục bị xem nhẹ trong quá trình phát triển. Khi nguồn lực có hạn, lựa chọn đầu tư sẽ quyết định trực tiếp đến khả năng duy trì tăng trưởng và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Trong bối cảnh mới, ưu tiên cho năng lượng không chỉ là yêu cầu cấp bách mà còn là điều kiện tiên quyết cho tương lai dài hạn của Việt Nam.