Dòng tiền rời dầu khí, chuyển sang điện và năng lượng thay thế

Diễn biến này phản ánh rõ cấu trúc của ngành dầu khí Việt Nam, nơi phần lớn doanh nghiệp niêm yết chỉ đóng vai trò trung gian. Các doanh nghiệp như PVS, PVD thuộc thượng nguồn dịch vụ; GAS, PVT ở trung nguồn; còn PLX, OIL thuộc hạ nguồn. Sự phụ thuộc lớn vào nguồn nhập khẩu khiến toàn ngành nhạy cảm với biến động bên ngoài.

Khi căng thẳng tại Trung Đông gia tăng, kỳ vọng giá dầu cao không còn là yếu tố hỗ trợ, mà trở thành rủi ro. Điều này khiến dòng tiền đầu cơ rút ra, kéo nhóm cổ phiếu dầu khí quay lại trạng thái tích lũy sau giai đoạn tăng nóng.

Trong bối cảnh đó, câu hỏi của thị trường không còn là dư địa tăng của dầu khí, mà là điểm đến tiếp theo của dòng tiền. Theo bà Đỗ Minh Trang, Giám đốc Phân tích và Chiến lược thị trường tại Chứng khoán ACB, điện hiện chiếm khoảng 30% cơ cấu năng lượng, trong khi xăng dầu chiếm hơn 37%. Khi nguồn cung nhiên liệu chịu áp lực, điện trở thành trụ cột thay thế.

Chính sách cũng đang hỗ trợ xu hướng này. Chính phủ và Tập đoàn Điện lực Việt Nam đẩy mạnh bảo dưỡng nhiệt điện, tháo gỡ pháp lý cho năng lượng tái tạo và mở rộng đầu tư hạ tầng điện. Điều này tạo nền tảng tăng trưởng trung – dài hạn cho toàn ngành.

Ở từng phân khúc, nhiệt điện than giữ vai trò ổn định nhờ cơ chế hợp đồng, trong khi thủy điện phụ thuộc vào điều kiện thủy văn và có thể chịu ảnh hưởng từ chu kỳ El Nino. Ngược lại, nhóm năng lượng tái tạo nổi lên như một điểm sáng dài hạn.

Các doanh nghiệp sở hữu danh mục tái tạo như REE, HDG, GEG, PC1 được đánh giá có lợi thế rõ rệt trong giai đoạn 2026–2030 khi nhiều dự án đi vào vận hành.

Không chỉ phát điện, nhóm hạ tầng cũng thu hút dòng tiền. Nhu cầu đầu tư lưới điện và xây dựng nhà máy tăng mạnh tạo cơ hội cho các doanh nghiệp như TV2 hay TV1, với lượng backlog lớn có thể ghi nhận ngay từ 2026.

Theo ông Trần Tuấn Dương, chuyên viên cao cấp ngành năng lượng tại Chứng khoán Bảo Việt, nhu cầu điện năm 2026 có thể tăng 12–14%, nhờ các yếu tố như El Nino, xu hướng xe điện và sự bùng nổ trung tâm dữ liệu. Đây là nền tảng quan trọng cho tăng trưởng của ngành điện.

Ở góc độ định giá, sự phân hóa ngày càng rõ nét. Nhóm than hiện giao dịch quanh P/E hơn 9 lần, cao hơn 35% so với trung bình 5 năm, trong khi nhóm điện ở mức 11,1 lần, thấp hơn khoảng 20%. Điều này cho thấy dư địa tăng trưởng vẫn còn ở các doanh nghiệp có câu chuyện rõ ràng.

Theo bà Nguyễn Thị Mai Thanh, Chủ tịch Cơ điện lạnh REE, biến động địa chính trị đang tạo cú sốc lớn cho thị trường năng lượng, kéo theo áp lực chi phí đầu vào. Trong bối cảnh đó, các nhà máy điện của REE đang được huy động gần như tối đa, đặc biệt là các nguồn năng lượng tái tạo.

Các tín hiệu hiện tại cho thấy dòng tiền không rời bỏ ngành năng lượng, mà đang tái định vị. Từ dầu khí sang điện, hạ tầng và năng lượng tái tạo, sự dịch chuyển mang tính cấu trúc hơn là ngắn hạn.

Trong bối cảnh thị trường còn nhiều biến động, lựa chọn “sản phẩm thay thế” không chỉ là câu chuyện của chu kỳ. Đây cũng là phép thử đối với tầm nhìn dài hạn của nhà đầu tư, khi yếu tố ổn định và bền vững đang dần trở thành tiêu chí ưu tiên.