Tesla, Samsung lên tiếng trước nguy cơ Mỹ tăng thuế hàng Việt Nam

Theo Reuters ngày 02/11, cộng đồng doanh nghiệp Mỹ đang có những quan điểm trái chiều về khả năng chính quyền Tổng thống Donald Trump áp dụng thuế quan bổ sung đối với hàng hóa Việt Nam. Tranh luận diễn ra trước thời hạn ngày 29/11, khi Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) dự kiến hoàn tất cuộc điều tra liên quan đến các cáo buộc về bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.

Tesla và Samsung nằm trong nhóm doanh nghiệp phản đối việc tăng thuế, cùng với các tổ chức đại diện ngành bán lẻ, giày dép, may mặc và hàng tiêu dùng. Ngược lại, các hiệp hội trong lĩnh vực thép, thủy sản, gỗ và năng lượng mặt trời đề nghị Washington có biện pháp thương mại mạnh tay hơn.

Trong văn bản gửi USTR ngày 02/07, Tesla đề nghị cơ quan này cân nhắc nhu cầu chuỗi cung ứng của các nhà sản xuất Mỹ trước khi quyết định áp dụng thuế quan mới.

Theo hãng xe điện của tỷ phú Elon Musk, dù đã đầu tư đáng kể vào năng lực sản xuất trong nước, Mỹ vẫn chưa thể tự cung ứng đầy đủ một số linh kiện công nghệ tiên tiến và thiết bị sản xuất có độ chính xác cao. Vì vậy, Tesla tiếp tục phụ thuộc vào mạng lưới cung ứng quốc tế, trong đó có Việt Nam.

Việc tăng thuế đối với hàng hóa Việt Nam có thể làm tăng chi phí đầu vào của các doanh nghiệp Mỹ sử dụng nguồn cung từ thị trường này. Đây cũng là lý do Tesla đề nghị Washington xem xét tác động đối với chuỗi cung ứng trước khi đưa ra quyết định.

Samsung đưa ra lập luận tương tự. Bộ phận kinh doanh của tập đoàn Hàn Quốc tại Mỹ nhấn mạnh Việt Nam đảm nhiệm một phần đáng kể hoạt động sản xuất điện thoại thông minh và thiết bị mạng của Samsung phục vụ thị trường Mỹ.

Samsung hiện có tổng vốn đầu tư khoảng 25 tỷ USD tại Việt Nam, thuộc nhóm nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại đây. Các cơ sở sản xuất ở Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới sản xuất và xuất khẩu toàn cầu của tập đoàn.

Không chỉ Tesla và Samsung, nhiều tổ chức đại diện ngành bán lẻ, giày dép, may mặc và hàng tiêu dùng tại Mỹ cũng phản đối khả năng tăng thuế. Những ngành này phụ thuộc đáng kể vào hoạt động sản xuất tại Việt Nam đối với các mặt hàng như quần áo, giày dép, xe đạp và máy chơi trò chơi điện tử.

Theo số liệu Reuters dẫn lại, xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ trong 8 tháng đầu năm 2026 tăng 42% so với cùng kỳ năm trước. Mức tăng này đưa Việt Nam trở thành đối tác tạo ra thâm hụt thương mại hàng hóa lớn nhất cho Mỹ, vượt Trung Quốc và Mexico. Cuối năm 2025, Việt Nam đứng thứ tư trong danh sách này.

Ở chiều ngược lại, các hiệp hội đại diện ngành thép, thủy sản, gỗ dán, sản phẩm gỗ và tấm pin năng lượng mặt trời tại Mỹ cáo buộc Việt Nam có những hoạt động thương mại không công bằng, đồng thời kêu gọi chính quyền Mỹ áp dụng thêm biện pháp thuế quan.

Trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, các tổ chức đại diện ngành phần mềm, điện ảnh và âm nhạc Mỹ cũng yêu cầu Washington thúc đẩy Việt Nam đưa ra những cam kết cụ thể hơn nhằm ngăn chặn vi phạm bản quyền.

Liên minh Phần mềm Doanh nghiệp (BSA), tổ chức có các thành viên như Microsoft, Oracle và IBM, viện dẫn một cuộc khảo sát năm 2017 cho thấy khoảng 75% phần mềm được cài đặt trên máy tính cá nhân tại Việt Nam không có giấy phép hợp lệ. Tuy nhiên, số liệu này đã có gần một thập kỷ và không phản ánh trực tiếp tình hình sử dụng phần mềm tại Việt Nam trong năm 2026.

Trong khi đó, Hiệp hội Điện ảnh Mỹ (MPA) cho rằng Việt Nam là một trong những địa điểm đáng quan ngại về vi phạm bản quyền trực tuyến. Theo tổ chức này, các website phát tán trái phép nội dung phim và truyền hình có liên quan đến Việt Nam thu hút hơn 12,5 tỷ lượt truy cập trên toàn thế giới trong năm 2025. MPA đề nghị tăng cường thực thi pháp luật và cải thiện điều kiện tiếp cận thị trường cho các dịch vụ phát trực tuyến hợp pháp.

Sức ép thương mại gia tăng sau khi USTR công bố Báo cáo Đặc biệt 301 ngày 30/04/2026, đưa Việt Nam vào danh sách “quốc gia ưu tiên” (Priority Foreign Country) liên quan đến bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Đây là lần đầu tiên sau 13 năm Mỹ đưa một quốc gia vào nhóm phân loại nghiêm trọng nhất trong cơ chế đánh giá này.

Ngày 29/05, USTR khởi động cuộc điều tra theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 nhằm xem xét liệu các chính sách và hoạt động thực thi quyền sở hữu trí tuệ của Việt Nam có gây ảnh hưởng bất lợi đến thương mại Mỹ hay không. Cuộc điều tra dự kiến hoàn tất vào ngày 29/11.

Hiện chưa rõ Washington có áp thêm thuế sau cuộc điều tra hay không. Nếu có, phạm vi áp dụng cũng chưa được xác định, có thể liên quan đến toàn bộ hàng hóa Việt Nam hoặc chỉ một số nhóm sản phẩm cụ thể.

Trước đó, Mỹ đã áp dụng mức thuế quan chung 12,5% đối với hàng hóa Việt Nam từ tháng 7, sau cuộc điều tra liên quan đến cáo buộc chưa ngăn chặn hiệu quả hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Mức thuế 20% từng được áp dụng theo chính sách thuế đối ứng của chính quyền Tổng thống Donald Trump đã bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ.

Ngoài cuộc điều tra về sở hữu trí tuệ, Washington còn tiến hành một cuộc điều tra riêng liên quan đến tình trạng dư thừa năng lực sản xuất công nghiệp, trong đó Việt Nam là một trong những nền kinh tế bị xem xét.

Về phía Việt Nam, Chính phủ đề nghị Mỹ tiến hành các cuộc điều tra khách quan, công bằng và cân bằng, đồng thời tiếp tục đàm phán nhằm duy trì môi trường thương mại ổn định giữa hai nước.

Tại một sự kiện ở Hà Nội ngày 14/10, Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc cho biết Việt Nam và Mỹ đã gần hoàn tất đàm phán thỏa thuận thương mại, trong đó phía Việt Nam đã chuyển dự thảo văn bản cuối cùng cho Washington. Tuy nhiên, các quan chức Mỹ vẫn thể hiện sự thận trọng trước quy mô thâm hụt thương mại hàng hóa ngày càng lớn với Việt Nam.