Hoa Kỳ liên tiếp mở điều tra, Chính phủ kích hoạt loạt giải pháp bảo vệ xuất khẩu

Các cuộc điều tra thương mại từ Hoa Kỳ đang xuất hiện với tần suất dày hơn, trải rộng từ lao động cưỡng bức, dư thừa công suất đến sở hữu trí tuệ. Trong bối cảnh đó, Chính phủ yêu cầu Bộ Công Thương khẩn trương triển khai các biện pháp ứng phó, đồng thời thúc đẩy đàm phán với Hoa Kỳ nhằm giảm thiểu rủi ro đối với mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10% trong năm 2026.

Theo Nghị quyết 168/NQ-CP ban hành ngày 27/6, Chính phủ giao Bộ Công Thương tiếp tục thực hiện các chỉ đạo của cấp có thẩm quyền liên quan đến các cuộc điều tra theo Mục 301 của Hoa Kỳ, đồng thời thúc đẩy đàm phán Hiệp định thương mại đối ứng công bằng và cân bằng với Hoa Kỳ.

Bộ Công Thương được yêu cầu chủ động chuẩn bị đầy đủ thông tin, số liệu, phối hợp với các đối tác nhằm làm rõ tình hình xuất nhập khẩu của Việt Nam. Đây được xem là một trong những nhiệm vụ trọng tâm khi môi trường thương mại quốc tế đang xuất hiện nhiều rào cản hơn đối với các nền kinh tế có thặng dư thương mại lớn với Hoa Kỳ.

Song song với hoạt động đàm phán, Chính phủ yêu cầu đẩy mạnh xúc tiến thương mại theo từng ngành hàng và từng thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng tốt hơn các hiệp định thương mại tự do (FTA), đặc biệt là các FTA thế hệ mới. Đáng chú ý, chiến lược mở rộng xuất khẩu sang Trung Quốc và Ấn Độ cũng được đặt ra nhằm đa dạng hóa đầu ra, giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Một nhiệm vụ khác được giao là xây dựng hệ thống cảnh báo sớm đối với các rào cản kỹ thuật và biện pháp phòng vệ thương mại. Bộ Công Thương sẽ phối hợp với các hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp hình thành cơ chế cung cấp thông tin thị trường thống nhất, cập nhật, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước các vụ việc điều tra từ nước ngoài.

Động thái của Chính phủ diễn ra sau khi Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) liên tiếp mở nhiều cuộc điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 đối với Việt Nam chỉ trong chưa đầy ba tháng.

Ngày 11/3/2026, USTR khởi xướng điều tra đối với 16 đối tác thương mại, trong đó có Việt Nam, liên quan đến tình trạng dư thừa công suất và sản xuất quá mức mang tính hệ thống.

Chỉ một ngày sau, ngày 12/3, cơ quan này tiếp tục mở cuộc điều tra khác đối với 60 nền kinh tế về vấn đề lao động cưỡng bức. Đến ngày 29/5, USTR tiếp tục điều tra Việt Nam liên quan đến công tác bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

Ngày 2/6, USTR công bố kết luận điều tra đối với các nền kinh tế bị cho là chưa thực thi đầy đủ các biện pháp ngăn chặn hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Việt Nam nằm trong nhóm có thể chịu tác động từ các biện pháp thương mại được đề xuất, trong đó có phương án áp thuế bổ sung 12,5% đối với phần lớn hàng hóa nhập khẩu vào Hoa Kỳ, ngoại trừ các mặt hàng thuộc diện miễn trừ.

Dù vậy, đánh giá ban đầu của Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV) cho rằng các biện pháp theo Mục 301 nhiều khả năng chưa tạo ra tác động đáng kể tới triển vọng xuất khẩu cũng như dòng vốn FDI vào Việt Nam. Theo tổ chức này, triển vọng sẽ còn phụ thuộc vào kết quả đàm phán giữa hai bên cũng như phạm vi áp dụng cuối cùng của các biện pháp thương mại.

Việc Chính phủ đồng thời thúc đẩy đàm phán, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và xây dựng hệ thống cảnh báo sớm cho thấy trọng tâm hiện nay không chỉ là xử lý từng vụ việc riêng lẻ mà là nâng cao khả năng chống chịu của khu vực xuất khẩu trước xu hướng gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại trên toàn cầu. Nếu các cuộc đàm phán đạt kết quả tích cực và doanh nghiệp tận dụng tốt mạng lưới FTA hiện có, tác động từ các cuộc điều tra có thể được kiểm soát ở mức hạn chế. Ngược lại, áp lực đối với một số ngành xuất khẩu lớn sẽ gia tăng nếu các biện pháp thương mại được mở rộng trong thời gian tới.