Ngày mai, Việt Nam bước vào phiên điều trần Mục 301 của Mỹ: Những ngành nào sẽ chịu tác động?

Chỉ một ngày nữa, Việt Nam sẽ bước vào phiên điều trần công khai của Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) trong khuôn khổ cuộc điều tra Mục 301 (Section 301). Diễn biến này được cộng đồng doanh nghiệp theo dõi sát sao bởi Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch hơn 153 tỷ USD.

Theo Chứng khoán ACB (ACBS), phiên điều trần ngày 7/7 không đồng nghĩa với việc Mỹ sẽ ngay lập tức đưa ra các biện pháp thương mại mới. Tuy nhiên, đây là bước quan trọng trong tiến trình điều tra, đồng thời là cơ hội để Việt Nam và các doanh nghiệp liên quan trình bày quan điểm trước khi USTR đưa ra đề xuất hành động.

Khác với các cuộc điều tra về gỗ trước đây, đợt điều tra Mục 301 lần này tập trung vào hai nội dung chính. Thứ nhất là việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt đối với bản quyền trực tuyến, phần mềm và hàng giả. Thứ hai là công tác quản lý lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ.

Ngày 29/5/2026, USTR chính thức khởi xướng điều tra sau khi đưa Việt Nam vào danh sách "Quốc gia nước ngoài ưu tiên" trong Báo cáo Đặc biệt 301. Theo phía Mỹ, Việt Nam cần tăng cường hơn nữa các biện pháp thực thi nhằm ngăn chặn vi phạm sở hữu trí tuệ cũng như bảo đảm tính minh bạch của chuỗi cung ứng.

Ở chiều ngược lại, Bộ Ngoại giao Việt Nam khẳng định việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ là chủ trương nhất quán nhằm xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch. Việt Nam cũng bày tỏ sẵn sàng đối thoại trên tinh thần Đối tác Chiến lược Toàn diện để phía Mỹ có đánh giá khách quan và toàn diện hơn.

Theo ACBS, phiên điều trần là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam chứng minh những nỗ lực trong việc tuân thủ quy định về sở hữu trí tuệ và làm sạch chuỗi cung ứng. Đồng thời, nhiều tập đoàn Mỹ đang đầu tư hoặc phụ thuộc nguồn cung từ Việt Nam cũng có động lực lên tiếng nhằm hạn chế nguy cơ các biện pháp thương mại mới làm gia tăng chi phí tại thị trường Mỹ.

Tiến trình điều tra hiện gồm ba mốc quan trọng. Ngày 1/7 là hạn cuối nộp ý kiến bằng văn bản; ngày 7/7 diễn ra phiên điều trần công khai; còn ngày 24/7 là thời hạn theo luật để USTR đưa ra đề xuất hành động. Điều này đồng nghĩa phiên điều trần chỉ là một bước trong toàn bộ quá trình xem xét, chưa phải kết luận cuối cùng.

Tác động của cuộc điều tra được đánh giá sẽ không đồng đều giữa các ngành. Theo ACBS, dệt may với kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ 17,8 tỷ USD, da giày 11,2 tỷ USD, gỗ và nội thất 9,5 tỷ USD cùng thủy sản 1,9 tỷ USD là những lĩnh vực có mức độ rủi ro trung bình nếu Mỹ áp dụng các biện pháp thương mại mới.

Trong khi đó, nhóm điện tử và linh kiện với kim ngạch khoảng 42 tỷ USD cùng máy móc, thiết bị đạt hơn 24 tỷ USD được đánh giá có mức độ rủi ro thấp hơn nhờ chuỗi cung ứng có giá trị gia tăng lớn và sự tham gia của nhiều tập đoàn đa quốc gia.

ACBS cũng lưu ý diễn biến của cuộc điều tra không chỉ tác động đến hoạt động xuất khẩu mà còn ảnh hưởng tới triển vọng của bất động sản khu công nghiệp. Nếu doanh nghiệp xuất khẩu trì hoãn kế hoạch mở rộng sản xuất trong thời gian chờ kết quả điều tra, nhu cầu thuê đất công nghiệp có thể chịu tác động nhất định trong ngắn hạn.

Dù vậy, triển vọng cuối cùng vẫn phụ thuộc vào kết quả đối thoại giữa hai bên trong những tuần tới. Với việc phiên điều trần ngày 7/7 chưa phải là phán quyết cuối cùng, dư địa để Việt Nam giải trình, hoàn thiện cơ chế thực thi và giảm thiểu các rủi ro thương mại vẫn còn khá lớn trước mốc 24/7.