Mỹ đã mở 82 cuộc điều tra, Bộ Công Thương cảnh báo rủi ro mới với hàng xuất khẩu Việt

Hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đang đối mặt với sức ép ngày càng lớn từ các biện pháp phòng vệ thương mại trên toàn cầu. Không chỉ số vụ điều tra tăng lên, phạm vi mặt hàng bị nhắm tới cũng mở rộng từ thép và kim loại sang nông sản, thủy sản, thực phẩm, đồ gỗ và nhiều sản phẩm chế biến, phản ánh xu hướng bảo hộ thương mại ngày càng rõ nét tại các thị trường xuất khẩu lớn.

Theo thông tin từ Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương), đến nay hàng hóa Việt Nam đã phải đối mặt với 321 vụ điều tra phòng vệ thương mại từ 27 thị trường trên thế giới. Trong đó, Hoa Kỳ là quốc gia khởi xướng nhiều vụ việc nhất với 82 cuộc điều tra.

Phát biểu tại hội nghị về phòng vệ thương mại, bà Nguyễn Yến Ngọc, Trưởng phòng Xử lý phòng vệ thương mại nước ngoài thuộc Cục Phòng vệ thương mại, cho biết số vụ điều tra đang có xu hướng gia tăng nhanh khi Việt Nam tham gia ngày càng sâu vào các hiệp định thương mại tự do (FTA) và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Việc thuế quan được cắt giảm giúp hàng hóa Việt Nam gia tăng sức cạnh tranh, đồng thời cũng khiến các ngành sản xuất tại nước nhập khẩu sử dụng nhiều hơn các công cụ phòng vệ thương mại để bảo vệ thị trường trong nước.

Đáng chú ý, phạm vi điều tra không còn tập trung ở những ngành truyền thống như thép hay kim loại. Theo Bộ Công Thương, nhiều mặt hàng nông nghiệp, thủy sản, thực phẩm chế biến, đồ gỗ, rau quả và các sản phẩm có nguồn gốc thực vật cũng ngày càng trở thành đối tượng của các vụ điều tra. Tôm, cá tra, mật ong, gỗ dán, tỏi và nhiều loại rau củ quả của Việt Nam đều từng phải đối mặt với các biện pháp phòng vệ thương mại tại các thị trường lớn.

Xu hướng này tiếp tục mở rộng trong năm 2026. Chỉ trong 5 tháng đầu năm, New Zealand và Ukraine lần đầu tiên khởi xướng điều tra phòng vệ thương mại đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam, cho thấy áp lực không còn giới hạn ở các thị trường truyền thống.

Theo bà Nguyễn Yến Ngọc, thực tế nhiều vụ việc cho thấy doanh nghiệp Việt Nam vẫn có thể đạt kết quả tích cực nếu chủ động hợp tác với cơ quan điều tra, đồng thời phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý trong quá trình cung cấp thông tin và giải trình. Một số vụ liên quan đến cá tra, tôm, mật ong và sản phẩm gỗ đã ghi nhận mức thuế giảm đáng kể nhờ doanh nghiệp chuẩn bị đầy đủ hồ sơ và dữ liệu.

Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó do thiếu hệ thống quản trị dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và lưu trữ hồ sơ theo yêu cầu của cơ quan điều tra. Bên cạnh đó, phần lớn doanh nghiệp xuất khẩu là doanh nghiệp vừa và nhỏ, trong khi chi phí thuê luật sư và đơn vị tư vấn cho một vụ điều tra có thể lên tới hàng trăm nghìn USD.

Để giảm thiểu rủi ro, Bộ Công Thương khuyến nghị doanh nghiệp thường xuyên theo dõi hệ thống cảnh báo sớm về phòng vệ thương mại; nghiên cứu kỹ quy định của từng thị trường; đa dạng hóa thị trường xuất khẩu; nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, chất lượng và giá trị gia tăng của sản phẩm; đồng thời xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch.

Liên quan đến vấn đề này, tại Hội nghị Thúc đẩy xuất khẩu ngày 25/6, các hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp cũng đồng loạt bày tỏ lo ngại trước xu hướng gia tăng các rào cản phòng vệ thương mại, đặc biệt từ Hoa Kỳ. Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã giao Bộ Công Thương phối hợp với các bộ, ngành liên quan xử lý hiệu quả các vấn đề thương mại với Hoa Kỳ, đồng thời thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa nhằm tăng sức chống chịu cho hàng hóa Việt Nam trong bối cảnh bảo hộ thương mại toàn cầu gia tăng.