Tiền đã có, vì sao đầu tư công vẫn chậm?

Số liệu mới nhất từ Bộ Tài chính cho thấy lũy kế đến ngày 21/5, tổng giá trị giải ngân đầu tư công đạt 182.544 tỷ đồng, tương đương khoảng 18% kế hoạch Thủ tướng giao. Riêng trong tuần từ ngày 15-21/5, số vốn giải ngân đạt hơn 16.500 tỷ đồng, tăng khoảng 40% so với tuần trước đó, cho thấy guồng máy giải ngân đang có dấu hiệu tăng tốc.

Tuy nhiên, phía sau bức tranh chung vẫn tồn tại khoảng cách rất lớn giữa các đơn vị thực hiện. Hà Nội tiếp tục là một trong những điểm sáng khi tỷ lệ giải ngân đã tiến gần 33% kế hoạch năm, thuộc nhóm dẫn đầu cả nước dù sở hữu quy mô vốn rất lớn. Một số địa phương khác cũng đã vượt mức bình quân chung của cả nước.

Ngược lại, nhiều đơn vị trung ương vẫn chưa tạo được chuyển động đáng kể. Theo Bộ Tài chính, có tới 13 bộ, cơ quan trung ương có tỷ lệ giải ngân dưới 1%, thậm chí chưa phát sinh giải ngân. Cùng với đó, hơn 22.800 tỷ đồng vốn đầu tư công vẫn chưa được phân bổ chi tiết, tập trung tại 13 bộ, cơ quan trung ương và 12 địa phương.

Điều này đồng nghĩa một phần đáng kể nguồn lực đầu tư vẫn chưa thể đi vào nền kinh tế, trong bối cảnh đầu tư công đang được xem là một trong những động lực quan trọng nhất cho mục tiêu tăng trưởng cao giai đoạn 2026-2030. Áp lực càng lớn hơn khi quy mô kế hoạch vốn năm nay đã vượt mốc 1 triệu tỷ đồng. Sau khi được bổ sung thêm hơn 13.300 tỷ đồng từ nguồn cân đối ngân sách địa phương, tổng kế hoạch đầu tư công năm 2026 hiện lên tới hơn 1,026 triệu tỷ đồng.

Đây không chỉ là con số ngân sách đơn thuần. Đằng sau đó là hàng loạt dự án giao thông, hạ tầng chiến lược, công trình liên kết vùng và các dự án động lực có khả năng tạo việc làm, kích thích đầu tư tư nhân và lan tỏa tăng trưởng sang nhiều lĩnh vực khác của nền kinh tế. Vì vậy, câu chuyện hiện nay không còn nằm ở việc thiếu vốn mà nằm ở khả năng hấp thụ vốn.

Theo đánh giá của Bộ Tài chính, ngoài những khó khăn quen thuộc như giải phóng mặt bằng chậm, thiếu vật liệu xây dựng hay biến động giá nguyên vật liệu, nhiều điểm nghẽn xuất phát từ chính khâu tổ chức thực hiện. Một số dự án chưa hoàn tất thủ tục đầu tư, chưa đủ điều kiện phân bổ vốn. Năng lực triển khai của chủ đầu tư, ban quản lý dự án và chính quyền địa phương ở một số nơi vẫn chưa đáp ứng yêu cầu.

Thực tế này cũng được Thủ tướng Lê Minh Hưng chỉ ra tại Hội nghị toàn quốc về thúc đẩy giải ngân đầu tư công năm 2026. Theo Thủ tướng, cùng một khung pháp lý nhưng kết quả giải ngân giữa các đơn vị lại rất khác nhau, cho thấy nguyên nhân chủ yếu nằm ở yếu tố chủ quan. Tâm lý né tránh trách nhiệm, e ngại sai sót, sự thiếu quyết liệt của người đứng đầu và phối hợp chưa đồng bộ giữa các cơ quan vẫn là những điểm nghẽn lớn.

Điều đáng chú ý là năm 2026 được xem là năm bản lề cho nhiều dự án hạ tầng chiến lược. Nếu nguồn vốn tiếp tục chậm được đưa vào lưu thông, áp lực giải ngân sẽ dồn vào những tháng cuối năm, làm gia tăng nguy cơ đội chi phí, giảm hiệu quả đầu tư và ảnh hưởng đến mục tiêu tăng trưởng kinh tế.

Trong bối cảnh đầu tư công được kỳ vọng đóng vai trò "vốn mồi" để kích hoạt đầu tư tư nhân và tạo dư địa tăng trưởng mới, tiến độ giải ngân không còn là câu chuyện của riêng các chủ đầu tư hay địa phương. Đây đang trở thành phép thử đối với năng lực điều hành, khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế và hiệu quả sử dụng nguồn lực công trong giai đoạn tăng tốc phát triển sắp tới.