Hơn 22.700 tỷ đồng vốn đầu tư công còn "đứng chờ" trước 4 nút thắt quen thuộc

Theo Bộ Tài chính, đến hết tháng 5, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đã phân bổ chi tiết khoảng 990.711 tỷ đồng, tương đương 97,8% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao. Dù vậy, vẫn còn 22.732 tỷ đồng chưa thể phân bổ cho các dự án cụ thể do chưa hoàn tất thủ tục đầu tư hoặc đang trong quá trình đề xuất điều chuyển vốn. Con số này chỉ chiếm khoảng 2,2% tổng kế hoạch vốn được giao.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn là những nguyên nhân dẫn tới sự chậm trễ gần như không mới. Bộ Tài chính chỉ ra bốn lực cản chính đang ảnh hưởng tới tiến độ triển khai và giải ngân vốn đầu tư công.

Đầu tiên là câu chuyện giải phóng mặt bằng và nguồn cung vật liệu xây dựng. Nhu cầu thi công tăng mạnh trong khi nguồn cung một số loại vật liệu chưa theo kịp khiến giá cả biến động, phát sinh chi phí ngoài dự toán và kéo dài thời gian thực hiện dự án. Cùng với đó, các vướng mắc về xác định nguồn gốc đất, đơn giá và phương án bồi thường tiếp tục là nguyên nhân phổ biến khiến nhiều dự án chưa thể triển khai theo kế hoạch.

Thứ hai là đặc thù của giai đoạn đầu năm. Nhiều chủ đầu tư vẫn đang hoàn thiện thiết kế kỹ thuật, lập dự toán, thẩm định hồ sơ và lựa chọn nhà thầu. Điều này khiến khối lượng nghiệm thu và thanh toán chưa lớn dù kế hoạch vốn đã được giao.

Thứ ba là chất lượng chuẩn bị đầu tư. Việc lập kế hoạch chưa sát thực tế hoặc đánh giá chưa đầy đủ khả năng triển khai khiến một số dự án phải điều chỉnh hoặc hoàn trả vốn sau khi được giao kế hoạch, làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Thứ tư là năng lực tổ chức thực hiện. Một bộ phận chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu vẫn chưa đáp ứng yêu cầu về tiến độ và chất lượng. Tại một số địa phương, đặc biệt ở cấp xã, tình trạng thiếu nhân sự chuyên trách đầu tư công vẫn là một thách thức đáng kể.

Những lực cản này phần nào được phản ánh qua kết quả giải ngân. Tính đến hết tháng 5, vốn đầu tư công giải ngân đạt khoảng 219.359 tỷ đồng, tương đương 21,6% kế hoạch Thủ tướng giao. Mức này tương đương cùng kỳ năm trước về tỷ lệ, dù giá trị tuyệt đối đã tăng thêm gần 34.817 tỷ đồng. Điều đó cho thấy quy mô vốn có thể tăng mạnh qua từng năm, nhưng tốc độ hấp thụ vốn vẫn phụ thuộc chủ yếu vào năng lực triển khai dự án trên thực tế.

Với nền kinh tế đang đặt mục tiêu tăng trưởng cao và đầu tư công tiếp tục được xem là một động lực quan trọng, câu chuyện năm 2026 có thể không còn là huy động thêm nguồn lực. Thách thức lớn hơn là làm thế nào để dòng vốn kỷ lục được chuyển hóa thành công trình, hạ tầng và tăng trưởng kinh tế với tốc độ nhanh hơn.