Phân cấp mạnh mẽ cho địa phương trong Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất)

Chiều ngày 5/11, tiếp tục chương trình tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, các đại biểu thảo luận góp ý về dự án Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất).

Phát biểu giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội nêu tại phiên thảo luận ở Hội trường, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định, các ý kiến phát biểu của đại biểu Quốc hội tại Hội trường cũng như tại Tổ đều cơ bản thống nhất cao với sự cần thiết phải hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công thành Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), đồng thời thống nhất với các nội dung của dự thảo luật đã trình Quốc hội.

04 nguyên tắc cơ bản xây dựng Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất)

Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, quá trình soạn thảo, cơ quan chủ trì soạn thảo đã cố gắng bảo đảm 04 nguyên tắc cơ bản trong xây dựng luật:

Thứ nhất, dự thảo Luật thể chế hóa kịp thời các quy định mới của Đảng trong quản lý ngân sách và đầu tư, đặc biệt là Kết luận số 18-KL/TW Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Kết luận số 79-KL/TW Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV và Kết luận số 106-KL/TW Hội nghị lần thứ 4 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.

Thứ hai, quán triệt nguyên tắc mọi khoản chi, chương trình, dự án sử dụng tiền ngân sách nhà nước phải được đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội theo đúng nguyên tắc tại Kết luận số 18.

Thứ ba, việc hợp nhất hai luật nhằm đảm bảo tuyệt đối an toàn về an ninh tài chính quốc gia, đặc biệt hạn mức vay bội chi ngân sách nhà nước phải đảm bảo trong hạn mức được Quốc hội giao.

Thứ tư, dự thảo Luật đẩy mạnh phân cấp phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, đảm bảo vai trò dẫn dắt của ngân sách Trung ương nhưng vẫn bảo đảm tính chủ động của ngân sách địa phương; bên cạnh đó, phân quyền mạnh mẽ để đảm bảo nguyên tắc địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm.

Dự toán ngân sách phải sát thực tiễn

Về các nội dung đại biểu Quốc hội quan tâm đóng góp ý kiến, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhận định, liên quan tới vấn đề xây dựng dự toán, công tác phân tích, dự báo thời gian qua còn kém, chưa theo kịp với diễn biến tình hình kinh tế trong nước cũng như thế giới. Lấy ví dụ thực tế năm 2025, tăng trưởng dự toán đầu năm chỉ đưa ra ở mức 6%, nhưng kết thúc năm lại đạt tới 8,02%, Bộ trưởng chỉ ra nguyên nhân đến từ dự toán tiền sử dụng đất tăng lên sau khi tháo gỡ khó khăn của Luật Đất đai năm 2024, cùng với một số khoản thu bất thường khác.

Đối với dự toán năm 2027, khi trình Quốc hội, Bộ Tài chính đã báo cáo dự toán 2027 chỉ tăng 9,1% so với ước thực hiện năm 2026. Trong khi đó, mục tiêu tăng trưởng vẫn yêu cầu đạt mức trên 10% và lạm phát kiểm soát ở mức 4,5%. Bộ trưởng cho biết, Đảng ủy Bộ Tài chính đã có Nghị quyết giao nhiệm vụ rõ ràng, đó là kiên quyết không được giảm thu, không được phản ánh không phù hợp với điều kiện kinh tế, đồng thời không được giấu nguồn thu để tính thành tích tăng thu sau này. Cơ quan quản lý sẽ kiên quyết xử lý các trường hợp cố tình vi phạm.

Đối với việc phân bổ chi tiết các khoản chi từ đầu năm, Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, theo quy định tại Điều 40, trong thực tiễn có nhiều nhiệm vụ, chương trình, dự án đã nằm trong dự toán và phải chi từ đầu năm nhưng chưa đủ điều kiện để phân bổ chi tiết.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu đầy đủ ý kiến đại biểu liên quan đến nội dung này, và quy định cụ thể về thời hạn phân bổ chi tiết phải kết thúc chậm nhất vào ngày 31 tháng 12. Trường hợp muốn tiếp tục sử dụng ngân sách sau thời hạn trên, Chính phủ phải báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội; Ủy ban nhân dân phải báo cáo Hội đồng nhân dân cùng cấp; ngoại trừ một số khoản chi đặc thù gắn với con người, các chương trình hay dự án khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và một số chương trình trọng điểm quốc gia.

Về vấn đề chi chuyển nguồn, Bộ trưởng Bộ Tài chính đồng tình với các đại biểu về việc những năm vừa qua khối lượng chi chuyển nguồn rất lớn với nguyên nhân chủ yếu do tăng thu ngân sách lớn vào thời điểm cuối năm.

Để khắc phục vấn đề này, Bộ trưởng khẳng định, dự thảo đã quy định rõ ràng các điều kiện được phép chuyển nguồn, chỉ cho phép chuyển nguồn tối đa đến ngày 31 tháng 12 của năm sau. Quy định cụ thể danh mục các nguồn kinh phí được phép chuyển nguồn. Các khoản ngoài danh mục buộc phải xử lý hủy/thu hồi nhằm đảm bảo kỷ cương, kỷ luật ngân sách.