8,2 triệu tỷ đồng đầu tư công giai đoạn 2026-2030: Quốc hội bàn cách tháo gỡ điểm nghẽn

Chiều 05/11/2026, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất), với trọng tâm tháo gỡ những vướng mắc trong quản lý và sử dụng ngân sách, tạo điều kiện triển khai kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026-2030.

Theo dự thảo gồm 10 chương, 103 điều, tổng nguồn vốn đầu tư công dự kiến trong 5 năm tới khoảng 8,2 triệu tỷ đồng, gồm 3,8 triệu tỷ đồng từ ngân sách trung ương và 4,42 triệu tỷ đồng từ ngân sách địa phương.

Quy mô vốn này tăng đáng kể so với giai đoạn trước. Tổng vốn đầu tư phát triển dự kiến tăng 2,21 lần, riêng đầu tư công tập trung tăng 2,6 lần. Điều đó đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả phân bổ và sử dụng nguồn lực, tránh tình trạng vốn lớn nhưng tiến độ triển khai dự án chậm hoặc đầu tư dàn trải.

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương nhằm rút ngắn quy trình chuẩn bị và thực hiện dự án.

Theo đề xuất, HĐND cấp tỉnh được quyết định chủ trương đầu tư các chương trình, dự án nhóm A sử dụng toàn bộ vốn địa phương hỗ trợ nhiệm vụ chi của trung ương mà không cần lấy ý kiến thống nhất trước với các bộ, ngành trung ương. Cơ chế này chuyển từ yêu cầu thống nhất trước sang hậu kiểm, tăng tính chủ động cho địa phương.

Dự thảo cũng phân định rõ thẩm quyền giữa HĐND và UBND. Trong đó, HĐND quyết định tổng mức, mục tiêu và danh mục đầu tư; UBND chủ động phân bổ, điều hành trong phạm vi nguồn lực được giao.

Một quy định khác cho phép các cấp chủ động chuẩn bị đầu tư cho giai đoạn 5 năm tiếp theo, với hạn mức thẩm định không vượt quá 2 lần mức chi đầu tư công hiện tại.

Tuy nhiên, việc được thẩm định dự án không đồng nghĩa với việc dự án chắc chắn được bố trí vốn. Quy định này nhằm hạn chế tình trạng địa phương chuẩn bị quá nhiều dự án so với khả năng cân đối ngân sách, dẫn đến phân tán nguồn lực.

Bên cạnh cải cách thủ tục đầu tư, dự thảo luật đặt trọng tâm vào việc tăng tính minh bạch trong quản lý thu ngân sách.

Bộ Tài chính quán triệt nguyên tắc không được giấu nguồn thu để tạo dư địa tăng thu vào cuối năm. Việc lập dự toán phải phản ánh sát khả năng thu thực tế, tránh tình trạng chênh lệch lớn giữa kế hoạch ban đầu và kết quả thực hiện.

Thực tế năm 2025, tăng trưởng kinh tế được dự báo ở mức 6% vào đầu năm nhưng kết quả thực hiện đạt 8,02%. Sự chênh lệch này đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng dự báo, bảo đảm dự toán ngân sách sát hơn với diễn biến kinh tế.

Đối với dự toán năm 2027, theo phương án Chính phủ trình Quốc hội, tổng thu ngân sách dự kiến tăng khoảng 9,1% so với ước thực hiện năm 2026, trong khi mục tiêu tăng trưởng kinh tế được đặt ở mức trên 10% và lạm phát khoảng 4,5%.

Ở chiều chi ngân sách, dự thảo đề xuất siết chặt thời hạn thực hiện các nhiệm vụ chi. Những nhiệm vụ chưa đủ điều kiện phân bổ chi tiết từ đầu năm phải chấm dứt vào ngày 31/12, ngoại trừ một số khoản chi đặc thù.

Đối với vốn đầu tư công chuyển nguồn, thời gian sử dụng được giới hạn tối đa đến hết ngày 31/12 của năm tiếp theo. Sau thời hạn này, cơ quan quản lý phải làm rõ phương án hủy dự toán, hoàn trả kinh phí còn dư và xác định trách nhiệm đối với những trường hợp không hoàn thành cam kết giải ngân.

Riêng các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh cấp bách, dự thảo quy định cơ chế bổ sung dự toán trực tiếp từ ngân sách trung ương cho Bộ Quốc phòng, Bộ Công an hoặc bổ sung có mục tiêu cho địa phương nhằm bảo đảm khả năng cân đối nguồn lực.

Với quy mô đầu tư công khoảng 8,2 triệu tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030, việc tháo gỡ thủ tục, tăng quyền chủ động cho địa phương và kiểm soát chặt kỷ luật ngân sách là những nội dung trọng tâm được đặt ra trong quá trình sửa đổi Luật Ngân sách Nhà nước.